Thông tắc cống tại Hải Dương trị ngập úng, bụi xi măng

Thủ phạm số một là chính thế đất trũng. Đồng bằng thấp, độ dốc thoát nước gần như bằng không, nên bùn đất và rác trong ống không được dòng chảy mạnh cuốn đi mà lắng dần, năm này qua năm khác. Đến mùa mưa, nước ngoài kênh mương dâng cao chặn luôn đầu ra, cống trong nhà vừa hẹp lòng vừa mất chỗ đổ, thế là phố ngập, sân ngập. Với nhà phố trũng của thành phố Hải Dương và các thị tứ, nạo hố ga và xối rửa lòng cống trước mùa mưa là việc sinh lời nhất trong năm, làm cả dãy chung một đợt càng rẻ.

Thủ phạm thứ hai mang màu trắng xám của đá và xi măng. Dải núi đá Kinh Môn với các vùng lò vôi, trạm nghiền quanh Nhị Chiểu, Minh Tân, Phú Thứ quanh năm phủ một lớp bụi mịn lên mái nhà, sân ngõ; mưa xuống, thứ bụi ấy theo nước trôi vào cống, gặp ẩm là đông cứng dần như vữa non bám đáy ống, càng để lâu càng rắn. Cống nơi này lì hơn cống thường rất nhiều, que thụt thủ công gần như vô nghĩa, phải máy áp lực đủ mạnh đánh bong từng đoạn, và hố ga nên nạo dày lịch hơn hẳn nơi khác.

Thủ phạm thứ ba chỉ xuất hiện một mùa nhưng rất dữ dội: rác vụ vải Thanh Hà. Tháng năm tháng sáu, các điểm cân, chợ vải và sân nhà vườn ngập vỏ vải, cùi vải, cuống lá; nước rửa sân cuốn tất cả xuống cống, thứ rác mềm ấy dồn thành nùi ở chỗ ống gấp khúc, chua lên men bốc mùi rất nhanh giữa trời nóng. Điểm cân nào từng nếm cảnh cống ứ giữa tuần vải chín rộ đều thuộc bài: lưới chắn rác trước miệng thu từ đầu vụ, quét gom vỏ vải khô thay vì xối nước, và hết vụ cho xối rửa lòng cống một lượt.

Thủ phạm thứ tư là dầu mỡ hàng quán theo hai đồng hồ riêng. Dọc quốc lộ 5 và quanh các khu công nghiệp Cẩm Giàng, Kim Thành, dãy quán cơm bán theo giờ tan ca, mỡ xuống ống dồn từng đợt lớn mỗi ngày. Trên đất Chí Linh, quán xá quanh Sao Đỏ và đường vào Côn Sơn, Kiếp Bạc lại dồn theo hai mùa hội, tháng cao điểm bán gấp nhiều lần ngày thường. Cả hai đều hay tắc đúng lúc đông khách nhất; đầu cắt đặc thù cạo sát vách cộng hộp tách mỡ dưới chậu rửa là bộ đôi giải quyết triệt để. Cùng họ chất bám còn có tinh bột đậu xanh ở các lò bánh đậu, lắng xuống là kết keo dưới đáy ống.

Cuối cùng là ống trục của cơ sở lưu trú và khu trọ đông người: nhà nghỉ Chí Linh sau mỗi mùa hội, dãy trọ công nhân hàng chục phòng chung một tuyến ống ngang. Tóc và rác vụn tích dần trong ống chung, chỗ tắc nằm sâu giữa tuyến và bùng ra đúng lúc đông người nhất. Thiết bị lò xo dây dài mới với tới nơi; giải pháp bền là lưới chắn từng phòng cộng lịch thông ống trục trước mùa hội với nhà nghỉ, vào khung giữa buổi với khu trọ.

Nhóm nhà phố trũng lấy mùa mưa làm lịch. Đất đồng bằng không có dốc thoát, nên việc giữ lòng cống rỗng rang trước mùa mưa quyết định cả mùa nhà có ngập hay không: nạo hố ga khi bùn còn ít, xối rửa lòng cống một lượt, đối chiếu lưới chắn miệng thu. Các dãy phố làm tốt thường gom nhau một đợt vào tháng tư tháng năm, máy xối chạy dọc dãy nhà liền nhau, chi phí chia đều rất nhẹ, và khác biệt thấy rõ ngay trận mưa lớn đầu tiên.

Nhóm nhà và xưởng vùng núi đá Kinh Môn cần một nhịp riêng dày hơn. Bụi đá, bụi xi măng quanh các lò vôi, trạm nghiền theo mưa vào cống quanh năm, gặp ẩm là đông dần như vữa non; để một hai năm không đụng tới là cả tuyến ống lì như trát kín. Nếp đúng cho nơi này là nạo hố ga dày lịch gấp đôi nơi khác, quét gom bụi sân khô thay vì xối nước tràn, và khi cống đã chậm thì gọi máy áp lực giải quyết dứt điểm ngay lúc lớp bám còn mỏng, đừng đợi đến khi tắc cứng mới làm.

Nhóm điểm cân và chợ vải Thanh Hà sống theo một mùa duy nhất nhưng khốc liệt. Kinh nghiệm của các điểm cân lâu năm gói trong ba việc: lắp lưới chắn rác trước mọi miệng thu ngay từ đầu vụ, quét gom vỏ vải cùi vải khô cho vào bao thay vì xối nước cuốn xuống cống, và hết vụ cho xối rửa lòng cống một lượt để rác sót không lên men nằm lại cả năm. Làm đủ ba việc, cả vụ vải không một lần ứ sân; hàng quán dọc đường vải cũng nên cạo mỡ tuyến ống trước vụ, vì tháng vải là tháng bán hàng đông nhất của họ.

Ngoài các nhóm trên, đội ngũ kỹ thuật đều kỳ giải quyết dứt điểm cống bếp dãy quán cơm công nhân dọc quốc lộ 5 vào khung giữa các trường hợp ăn, quán xá Chí Linh trước hai mùa hội Côn Sơn Kiếp Bạc, lò bánh đậu xanh với lớp tinh bột kết keo cần hố lắng, ống trục nhà nghỉ và dãy trọ, cống chợ làm trước giờ họp, trường học làm trong kỳ nghỉ. Mười hai nơi của Hải Dương cũ đều có tổ phụ trách riêng, người đến làm là người thuộc đặc điểm hệ thống đường ống thoát nước địa bàn mình.

Bí quyết giữ cống ở đất trũng nằm ở hai chữ chủ động, và mốc quan trọng nhất là trước mùa mưa. Đồng bằng không có dốc thoát, mọi mét lòng ống bị bùn rác chiếm chỗ đều đổi thẳng thành mực nước dâng trên sân nơi ở của quý khách khi mưa lớn. Nạo hố ga, xối rửa lòng cống một lượt vào tháng tư tháng năm, thêm lưới chắn rác trước miệng thu, là bộ ba việc rẻ tiền đổi lấy cả mùa mưa khô ráo; điểm cân vải và vùng bụi xi măng thì cộng thêm nhịp riêng của mùa vụ và của lớp bụi như đã nói ở trên.

Với hàng quán và cơ sở sản xuất, chặn từ đầu nguồn luôn hiệu quả hơn giải quyết dứt điểm ở cuối ống: hộp tách mỡ dưới chậu rửa cho quán ăn, hố lắng tinh bột cho lò bánh đậu, bao gom vỏ vải cho điểm cân, vớt rác lưới chắn theo định kỳ. Thiết bị đơn giản, chi phí thấp, nhưng giữ lòng ống gần như không tích lớp bám mới và giãn hẳn khoảng cách giữa các lần phải gọi tới người làm tại chỗ.

Để chọn đúng nhà thầu, quý khách hỏi ba điều: chỗ nghẽn ở đâu, tổng chi phí bao nhiêu, điều kiện bảo hành thế nào. Đơn vị uy tín trả lời rành mạch cả ba trước khi thiết bị chạy; nhà cung cấp phần việc dịch vụ thiếu uy tín sẽ né ít nhất một câu. Cũng nên biết ranh giới trách nhiệm: ống trong khuôn viên nhà là phần việc dịch vụ giải quyết dứt điểm được, tuyến cống công cộng ngoài đường thuộc nhà cung cấp phần việc dịch vụ quản lý đô thị, và nhà cung cấp phần việc dịch vụ uy tín dò xong sẽ nói thẳng tắc nằm phía nào thay vì nhận bừa để thu phí.

Một lưu ý an toàn: đừng chữa cống bằng axit hay bột thông không rõ nguồn gốc. Hóa chất mạnh ăn mòn mối nối ống cũ, hơi độc quẩn trong không gian hẹp, trong khi lớp bụi xi măng đông cứng, nùi vỏ vải hay lớp mỡ đông gần như không suy chuyển. Đường ống dẫn nước thải bị hóa chất phá hỏng là phải mở nền thay mới, chi phí cao gấp nhiều lần một lượt thông đúng kỹ thuật.

Khi nước đã thoát ổn định, việc nên làm là lưu số 0923.555.530 để dùng cho lần sau. Cống không bao giờ chọn lúc thuận tiện để nảy sinh sự cố: nó nhắm trận mưa đêm đầu mùa, tuần vải chín rộ nhất, giờ trưa quán cơm đông nghịt khách tan ca. Có sẵn số của đội ngũ kỹ thuật quen địa bàn, sự cố chỉ còn là một cuộc gọi ngắn thay vì một buổi loay hoay với số lạ trên tường rào.