Thông cống nghẹt Phú Yên xử bùn lũ sông Ba, mỡ quán biển

Thủ phạm thứ nhất là bùn phù sa theo lũ. Sông Ba nuôi cả đồng bằng bằng phù sa, nhưng phần phù sa trôi vào cống thì không nuôi ai cả: nước lũ tràn qua khu trũng Phú Hòa, Tây Hòa, ven sông Đông Hòa và các phường thấp của Tuy Hòa, khi rút để lại lớp bùn lắng lì dưới đáy ống, mỗi mùa bồi thêm một lớp. Lớp bùn ấy không tự trôi bằng dòng chảy sinh hoạt ngày thường; phải dùng tia áp lực quét dọc ống dồn về hố ga rồi múc bỏ. Nhà vùng lũ nên giữ hai nếp: nạo hố ga trước tháng mười và xối rửa lòng cống một lượt sau khi nước rút.

Thủ phạm thứ hai chỉ xứ đồng lúa mới có. Mỗi mùa gặt, rơm rạ phơi dọc đường làng, trấu và rơm vụn theo gió, theo bánh xe dạt vào các miệng thu; gặp trận mưa giông đầu vụ là cả nùi rơm trấu bết lại bít chặt cửa cống, nước tràn ngược vào sân nhà ven đường. Kiểu tắc này nằm nông nhưng dai: gỡ nùi rơm ở miệng thu chỉ là phần nổi, phần rơm trấu đã trôi vào lòng ống bết cùng bùn phải xối áp lực mới sạch. Nhà mặt đường vùng gặt nên che chắn miệng thu mùa phơi rơm và kiểm tra sau mỗi trận giông.

Thủ phạm thứ ba mang mùi bếp biển. Dãy quán hải sản bờ kè Bạch Đằng, các quán mắt cá ngừ đại dương nổi tiếng của Tuy Hòa và quán xá ven vịnh Xuân Đài, Gành Đá Đĩa ngày nào cũng xả xuống cống hỗn hợp mỡ nóng, vảy cá, vụn vỏ tôm ghẹ; mỡ nguội đông cứng bám vách, vảy vỏ mắc vào kết thành khối dính chặt, tắc thì thường nhằm đúng buổi tối đông khách. Đầu cắt cạo sạch vách ống, hộp tách mỡ dưới bồn rửa và một lượt vệ sinh trước mùa khách hè là bộ giải pháp trọn vẹn.

Thủ phạm thứ tư quanh cảng và khu công nghiệp. Các xưởng chế biến cá ngừ, cơ sở hấp sấy quanh cảng Đông Tác xả nước rửa lẫn mỡ cá, vụn phế phẩm, cặn bám vách ống rất nhanh và bốc mùi khi ứ; khu Hòa Hiệp, Vũng Rô thì đông dãy trọ công nhân, nhiều phòng chung một ống trục nhỏ, tóc và rác vụn tích dần, điểm tắc nằm sâu giữa tuyến. Xưởng nên vệ sinh cống theo chu kỳ ngắn xếp giữa hai đợt hàng, dãy trọ hợp lịch thông trục định kỳ ngoài giờ ca.

Cuối cùng là các rãnh dốc miền núi. Sơn Hòa, Sông Hinh, Đồng Xuân mưa núi kéo đất đá dăm trôi vào rãnh thoát ven đường dốc, lấp nhanh hơn cống đồng bằng nhiều; khu quanh nhà máy đường Củng Sơn vào vụ ép còn thêm đất rơi từ các chuyến xe mía. Nạo rãnh trước mùa mưa và sau vụ ép là hai mốc bà con trên đó nên nhớ, kíp thợ tuyến núi gom ca theo hướng để chi phí nhẹ.

Với nhà vùng lũ hạ du sông Ba, lịch cống gắn liền lịch nước: nạo hố ga và xối lòng cống trước tháng mười, kiểm nhanh sau mỗi đợt lũ rút xem bùn có lắng dày không thay vì đợi đợt mưa sau ngập mới hay. Xóm ven sông nên gom vài nhà làm chung một lượt cho đỡ chi phí, và nhà nào từng ngập sâu nên lắp lưới chắn trước các miệng thu hướng đón dòng chảy tràn. Riêng nhà vùng gặt, thêm một mốc nữa: che miệng thu suốt mùa phơi rơm và kiểm tra ngay sau trận giông đầu vụ.

Với hàng quán, phép thử là những buổi tối đông khách. Quán hải sản bờ kè Bạch Đằng, quán mắt cá ngừ trung tâm Tuy Hòa, quán xá ven vịnh Xuân Đài và khu Gành Đá Đĩa nên cạo sạch lớp mỡ bám cũ mỗi năm một lượt trước mùa khách hè, lắp hộp tách mỡ chặn nguồn mới và lưu số kíp trực đêm. Cống tắc đúng tối cuối tuần là mất cả doanh thu lẫn đánh giá trên mạng, trong khi một lượt vệ sinh chủ động chỉ tốn bằng phần nhỏ của một buổi đóng cửa.

Với xưởng và khu công nghiệp, cống là một phần của dây chuyền. Các xưởng chế biến cá ngừ, cơ sở hấp sấy quanh cảng Đông Tác nên vệ sinh cống theo chu kỳ ngắn xếp giữa hai đợt hàng, tránh cảnh giữa lúc ghe về dày mà cống ứ bốc mùi; dãy trọ công nhân khu Hòa Hiệp, Vũng Rô hợp lịch thông ống trục định kỳ ngoài giờ ca, nghẹt một trục là mấy phòng cùng khổ nên chủ trọ chủ động vẫn rẻ hơn bị gọi cửa đêm.

Ngoài ba nhóm trên, đội thợ thường xuyên xử các ca rãnh dốc miền núi Sơn Hòa, Sông Hinh, Đồng Xuân mùa mưa, khu quanh nhà máy đường Củng Sơn sau vụ ép, chợ, trường học và các điểm thờ tự cần làm ngoài giờ, cùng các homestay ven biển Tuy An, Sông Cầu trước mùa khách. Chín khu vực của Phú Yên cũ đều có kíp phụ trách riêng, người đến làm là người thuộc nết cống địa bàn mình.

Mẹo thứ nhất cho nhà vùng lũ: coi tháng chín là tháng bảo trì cống. Nạo hố ga, xối lòng cống, kiểm lưới chắn miệng thu trước khi những đợt mưa lớn đầu tiên kéo về; chi phí một lượt bảo trì rẻ hơn nhiều so với ca cấp cứu lúc nước đã ứ sân giữa trận mưa, và rẻ hơn nữa so với đồ đạc hư hỏng vì ngập.

Mẹo thứ hai cho nhà vùng gặt: đừng coi thường cọng rơm. Rơm trấu khô nhẹ tưởng vô hại nhưng gặp nước là bết lại thành nùi chắc như nút chai, và mùa phơi rơm trùng ngay mùa giông. Che miệng thu bằng lưới mắt nhỏ suốt vụ, quét dọn rơm vương trước cửa mỗi chiều, sau trận giông đầu vụ ra ngó miệng thu một phút; ba việc nhỏ ấy giữ cho cả mùa gặt không phải gọi thợ lần nào.

Mẹo thứ ba cho hàng quán: chặn mỡ từ đầu nguồn thay vì giải quyết ở cuối ống. Hộp tách mỡ dưới bồn rửa giá không đáng bao nhiêu so với một buổi đóng cửa giữa mùa khách; vớt mỡ định kỳ mỗi tuần, gom vảy cá vụn vỏ vào thùng riêng trước khi tráng nước. Quán làm đủ các việc này thường chỉ cần gọi thợ mỗi năm một lần cho lượt vệ sinh tổng, thay vì gọi cấp cứu giữa tối đông khách.

Mẹo thứ tư là hiểu ranh giới và chọn thợ bằng ba câu hỏi: tắc ở đâu, trọn gói bao nhiêu, bảo hành thế nào. Thợ tử tế trả lời rành mạch cả ba trước khi thiết bị chạy. Ống trong khuôn viên nhà là phần dịch vụ xử được; tuyến cống công cộng ngoài đường thuộc đơn vị quản lý đô thị, thợ đàng hoàng dò xong sẽ nói thẳng tắc nằm phía nào. Và tuyệt đối đừng chữa cống bằng axit trôi nổi: đường ống dẫn nước thải bị hóa chất ăn hỏng mối nối là phải mở nền thay mới, trong khi bùn lũ và nùi rơm gần như miễn nhiễm với mọi loại bột thông.

Mẹo cuối cùng: lưu số 0923.555.530 trước khi cần đến nó. Cống không chọn lúc thuận tiện để trở chứng, nó nhắm đợt lũ đang lên, trận giông đầu mùa gặt, buổi tối quán chật khách. Có sẵn số của đội thợ quen địa bàn từ Sông Cầu vô Đông Hòa, lên tận Hai Riêng, sự cố chỉ còn là một cuộc gọi ngắn thay vì một phen loay hoay với số lạ.