Thông tắc cống tại Cao Bằng xử tro bếp, mỡ đông, vữa xây

Thứ nhất là tro bếp và xỉ than. Nhiều gia đình vẫn đun củi hoặc dùng than, tro nguội tiện tay hắt ra rãnh hoặc đổ xuống hố ga cho gọn nhà. Tro rất mịn, gặp nước thì không trôi mà lắng xuống thành lớp bột nặng, xỉ than thì cứng như sỏi nằm lì dưới đáy. Vài tháng như vậy là đáy rãnh cao lên trông thấy, nước chảy chậm dần rồi tràn ra sân. Đây là nguyên nhân dễ phòng nhất mà cũng bị bỏ qua nhiều nhất: chỉ cần đổ tro vào sọt rác là xong.

Thứ hai là mỡ, và ở Cao Bằng thì mỡ đi cùng đặc sản. Vịt quay, lợn quay, lạp sườn, thịt hun khói đều nhiều mỡ; quán rửa chảo rửa bát cả ngày, nước mỡ nóng xuống ống rồi gặp cái lạnh của vùng núi là đông đặc gần như ngay lập tức. Lớp mỡ ấy bám vách, dày lên từng mùa đông rồi tới một hôm bịt hẳn dòng chảy đúng lúc quán đông khách. Hố tách mỡ dưới bồn rửa là thứ mọi hàng quán ở đây nên có.

Thứ ba là cát và vữa từ việc xây sửa. Nhà cửa quanh thành phố và các thị trấn được xây mới, cải tạo liên tục, thợ xây rửa dụng cụ hay đổ nước vữa thừa ngay xuống rãnh gần nhất. Xi măng trong nước ấy đông lại thành mảng cứng dính chặt vào lòng ống, khác hẳn rác thông thường ở chỗ không lò xo nào xoáy tan được, phải cắt và bóc dần bằng đầu chuyên dụng. Ai đang sửa nhà nên dặn nhân sự đổ nước vữa vào hố riêng ngoài sân.

Thứ tư là mỡ và lông từ việc mổ gia súc gia cầm. Dịp lễ Tết, ngày chợ phiên hay nhà có việc, quý khách thường mổ lợn mổ gà ngay tại nhà, nước làm thịt mang theo lông, mỡ và cả mảnh nội tạng vụn xuống đường thoát. Lông quấn thành búi giữ lại mọi thứ trôi qua, mỡ thì bám vách như ở hàng quán, nên sau mỗi dịp như vậy nhiều nhà mới thấy cống chậm hẳn. Một tấm lưới đặt ở miệng thoát trong lúc làm thịt là đủ tránh phiền phức.

Thứ năm là đất đá theo nước mưa cộng với lớp cặn vôi trong ống. Nhà nằm dưới chân dốc hứng trọn đất trôi từ trên xuống, còn nước vùng đá vôi thì để lại lớp vảy khiến lòng ống nhám và hẹp dần. Hai thứ này cộng lại giải thích vì sao có nhà không vứt gì xuống mà cống vẫn yếu đi qua từng năm. Cách xử triệt để là xịt rửa tổng thể cả tuyến vài năm một lần, kèm nạo hố ga trước mùa mưa.

Với hàng quán bán vịt quay, lợn quay, lạp sườn và các quán ăn dọc trục chính, mỡ là kẻ thù số một và mùa lạnh là lúc nó mạnh nhất. Nước rửa chảo mang mỡ nóng xuống ống, chỉ vài chục giây sau đã nguội và bám lại thành lớp. Bộ giải pháp gồm ba phần: cạo sạch lớp mỡ cũ bằng đầu cắt, lắp hố tách mỡ dưới bồn rửa để chặn nguồn mới, và giữ lịch vệ sinh vài tháng một lần tùy lượng khách. So với một buổi phải đóng cửa giữa mùa đông thì khoản này rẻ hơn nhiều.

Với nhà đang xây hoặc cải tạo, chỉ cần một câu dặn nhân sự là tránh được cả một ca tốn kém: đừng rửa dụng cụ và đừng đổ nước vữa xuống rãnh hay bất kỳ miệng thoát nào, hãy làm hố riêng ngoài sân rồi hót bỏ khi khô. Xi măng đã đông trong ống thì không có cách nào ngoài bóc dần bằng đầu chuyên dụng, mất thời gian hơn hẳn mọi dạng tắc khác. Nhà nào vừa sửa xong mà thấy nước thoát chậm hẳn nên gọi kiểm tra sớm, để lâu mảng vữa dày thêm càng khó.

Với homestay, nhà nghỉ và điểm dừng chân vùng Bản Giốc, Ngườm Ngao, Phia Oắc hay khu Pác Bó, mọi thứ dồn vào mấy đợt cao điểm trong năm. Bếp phục vụ khách chạy liên tục, nhà tắm nhiều người dùng nên tóc và rác vụn xuống ống nhanh hơn nhà dân, mà sự cố lại hay rơi đúng lúc kín phòng. Cách chủ động nhất là kiểm tra và xịt rửa đường thoát trước mỗi mùa khách, kèm lưới chắn ở các miệng thoát sàn.

Ngoài ba nhóm trên, nhân sự thường xuyên nhận việc ở khu chợ phiên, bến bãi cửa khẩu Tà Lùng, cơ sở chế biến nông sản theo vụ, trường bán trú, trạm y tế xã và nhà văn hóa xóm. Mười khu vực của Cao Bằng đều có người phụ trách riêng, gọi 0923.555.530 là gặp đúng người quen địa bàn mình.

Việc dễ làm và hiệu quả nhất ở Cao Bằng là bỏ thói quen đổ tro xuống rãnh. Tro bếp củi và xỉ than nhìn thì nhẹ nhưng gặp nước lắng ngay xuống đáy, không trôi đi đâu cả, tích lại thành lớp nền cứng khiến mọi thứ khác trôi qua đều dễ mắc. Chỉ cần một chiếc thùng để gom tro rồi bỏ cùng rác là nhiều nhà đã cắt hẳn được nguyên nhân số một khiến mình phải liên hệ đơn vị xử lý.

Việc thứ hai là chặn từ nguồn với từng loại nước thải: hố tách mỡ cho bếp quán và bếp nhà đông người, lưới che miệng thoát khi mổ gà mổ lợn dịp lễ Tết, hố lắng riêng cho nước vữa lúc xây sửa, lưới chắn rác cho miệng thu ngoài sân. Mấy thứ này rẻ và làm một lần dùng nhiều năm, nhưng giữ cho lòng ống gần như không tích thêm lớp bám mới.

Việc thứ ba là làm tổng vệ sinh theo chu kỳ chứ đừng đợi tắc. Nước vùng đá vôi để lại lớp vảy bám vách khiến lòng ống hẹp và nhám dần, cộng thêm đất trôi từ dốc xuống mỗi mùa mưa. Vài năm cho xịt rửa cả tuyến một lần, kèm nạo hố ga trước mùa mưa, là cách giữ đường thoát nước ổn định mà chi phí thấp hơn hẳn xử lý khi đã tắc cứng.

Một lưu ý an toàn: đừng chữa cống bằng axit hay bột thông trôi nổi. Hóa chất mạnh ăn mòn mối nối ống cũ, hơi bốc lên rất hại người trong không gian kín, trong khi tro xỉ, mỡ đông hay mảng vữa gần như không suy chuyển. Đường ống dẫn nước thải hỏng vì hóa chất thì phải mở nền thay mới, tốn gấp nhiều lần một lần thông đúng cách.

Sau cùng, hãy lưu số 0923.555.530 vào danh bạ trước khi cần đến. Cống không chọn lúc thuận tiện để phát sinh sự cố, nó nhắm đúng ngày quán đông khách, dịp nhà có việc hay đợt mưa dài. Ở tỉnh nhiều đèo dốc như Cao Bằng, gọi sớm còn giúp tổng đài xếp được chuyến hợp lý, quý khách đỡ phải chờ và cũng đỡ tốn phần đường.