Thông cống nghẹt Đắk Lắk: bã cà phê, đất đỏ, vỏ trấu

Thủ phạm đứng đầu là bã cà phê. Buôn Ma Thuột và Buôn Hồ có mật độ quán cà phê thuộc hàng dày nhất cả nước, mỗi ngày một quán đổ xuống bồn rửa lượng bã đáng kể. Bã rất mịn, không phân hủy, đi được vài mét trong ống là lắng lại; tích qua vài tháng thành lớp nén chặt dưới đáy mà xối nước thường không đẩy nổi. Đây là lý do cống bếp quán cà phê hay tắc theo chu kỳ rất đều dù chủ quán không xả gì bất thường.

Thủ phạm thứ hai là đất bazan trôi. Sân vườn và ngõ trong khu dân cư phần lớn là đất đỏ, mưa lớn cuốn lớp đất mịn xuống miệng thu, xuống hố ga. Đất này nặng, bám dính, lắng thành lớp cứng chứ không trôi tiếp như cát thô. Nhà nào ở khu chưa bê tông hóa hết ngõ hoặc cạnh đất đang san ủi thì mỗi mùa mưa lại thấy nước thoát chậm hơn năm trước.

Thủ phạm thứ ba mang tính mùa vụ: vỏ trấu và nước rửa từ khâu sơ chế nông sản. Vào vụ cà phê, nhiều hộ rửa quả ngay tại sân, nước mang theo vỏ và bột thịt quả chảy vào tuyến thoát chung; lớp bột này lên men tạo màng nhầy bám vách ống, giữ lại mọi thứ trôi qua. Cơ sở sơ chế nên tách riêng tuyến nước rửa nông sản khỏi tuyến sinh hoạt thay vì để dồn chung.

Thủ phạm thứ tư là dầu mỡ ở khu ăn uống và bếp ăn tập thể của các cơ sở đông người. Mỡ nguội đông bám vách ống từng lớp, kết với bã và vụn thức ăn thành khối lì. Ca này cần đầu cắt cạo sát vách rồi xối áp lực; hộp tách mỡ dưới bồn rửa là món chặn nguồn rẻ nhất mà nhiều bếp vẫn bỏ qua.

Cuối cùng là ống trục dãy trọ và khu nhà ở nhân công gần các cụm công nghiệp. Nhiều phòng xả chung một đường ống nhỏ, tóc và rác vụn tích dần, điểm tắc nằm sâu giữa tuyến chứ không ở miệng thoát nên xử lẻ từng phòng sẽ không dứt. Lò xo dây dài lồng tới nơi là cách đúng, kèm lưới chắn rác từng phòng để hạn chế tái diễn.

Với quán cà phê và hàng ăn, mấu chốt là chặn bã ngay tại bồn rửa. Một chiếc rọ lọc rẻ tiền giữ lại phần lớn lượng bã mỗi ngày, giúp lòng ống gần như không tích lớp nén mới và giãn hẳn khoảng cách giữa các lần phải gọi dịch vụ. Kíp kỹ thuật nhận làm ngoài giờ bán hàng để quán không phải dừng phục vụ giữa buổi.

Với cơ sở sơ chế nông sản, việc quan trọng nhất là tách riêng tuyến nước rửa khỏi tuyến sinh hoạt. Nước rửa quả mang theo vỏ và bột thịt quả, lên men rất nhanh và tạo màng nhầy bám vách; để dồn chung thì cả hai tuyến cùng xuống cấp. Tách xong, mỗi tuyến có cách làm sạch riêng và chi phí cả năm giảm rõ rệt.

Với hộ dân ở khu ngõ chưa bê tông hóa hết hoặc cạnh đất đang san ủi, việc phòng hiệu quả nhất là nạo hố ga trước mùa mưa kèm lưới chắn miệng thu. Đất bazan mịn và bám dính nên khi đã lắng thành lớp cứng thì phải xối áp lực mới đẩy ra được; giữ cho hố ga còn chỗ chứa là cách rẻ hơn nhiều so với xử lý cả tuyến.

Với chủ nhà trọ và khu nhà ở nhân công, bài toán là hạ tầng dùng chung: một ống trục nhỏ gánh nhiều phòng nên chỉ vài người xả sai là cả dãy chịu. Cách bền là lưới chắn rác từng phòng, bảng nhắc ở khu vệ sinh chung và lịch thông trục định kỳ vào giờ vắng người.

Việc phòng đáng giá nhất ở Đắk Lắk là nạo hố ga trước mùa mưa. Hố ga còn chỗ chứa thì lượng đất bazan theo nước mưa sẽ nằm lại đó thay vì bồi khắp tuyến ống; hố ga đầy sẵn thì chỉ vài trận mưa lớn là sân ứ. Với nhà cạnh đất đang san ủi, nên kiểm tra thêm một lượt giữa mùa mưa.

Với quán xá và cơ sở, chặn từ đầu nguồn luôn rẻ hơn xử ở cuối ống: rọ lọc bã ở bồn rửa, hộp tách mỡ dưới bếp, lưới lọc ở khu sơ chế, vệ sinh theo lịch. Thiết bị đơn giản, chi phí thấp, nhưng kéo dài đáng kể khoảng cách giữa các lần phải gọi dịch vụ và tránh cảnh tắc cống đúng giờ đông khách.

Về chọn đơn vị thi công, ba câu hỏi vẫn hiệu nghiệm nhất: tắc ở đâu, trọn gói bao nhiêu, bảo hành thế nào. Đơn vị làm việc bài bản trả lời rành mạch cả ba trước khi thiết bị chạy. Cũng nên nhớ ống trong khuôn viên nhà thuộc phần dịch vụ xử được, còn tuyến cống công cộng ngoài đường do đơn vị quản lý đô thị phụ trách.

Một lưu ý an toàn: đừng chữa cống bằng axit hay bột thông trôi nổi. Hóa chất mạnh ăn mòn mối nối ống, hơi độc quẩn trong không gian hẹp, trong khi lớp bã nén và đất bazan gần như không suy chuyển. Đường ống dẫn nước thải hỏng vì hóa chất thì phải mở nền thay mới, tốn gấp nhiều chục lần một ca thông đúng kỹ thuật.

Sau cùng, khi tuyến đã thoát êm, quý khách nên lưu số 0923.555.530 vào danh bạ. Cống hiếm khi chọn giờ thuận tiện để phát sinh sự cố, thường là trận mưa nửa đêm, buổi quán đang đông khách hay giữa vụ thu hái. Có sẵn số của kíp kỹ thuật quen địa bàn thì sự cố chỉ còn là một cuộc gọi ngắn.