Thông cống nghẹt Nghệ An: bùn sau lũ, cống chợ, mỡ bếp ăn

Kiểu thứ nhất là tắc do bùn lũ, xảy ra sau các đợt ngập. Nước tràn qua sân, ngõ và đồng ruộng cuốn theo lượng bùn đất rất lớn rồi dồn hết vào miệng thu; khi nước rút, phần bùn này nằm lại và lắng thành lớp nặng trong lòng ống. Đặc điểm của nhóm này là lượng bùn vào trong vài ngày có thể bằng nhiều năm tích tụ bình thường, nên xối nước thường hoàn toàn không xử được.

Kiểu thứ hai ngược lại hoàn toàn: tắc do lưu lượng thấp trong mùa hanh khô. Những tháng gió Lào, nước sinh hoạt dùng dè sẻn và trời không mưa nên dòng chảy trong tuyến rất yếu; chất cặn thay vì bị cuốn đi lại bám vào vách ống rồi khô cứng dần. Lớp bám kiểu này rất chắc, và nó chỉ bộc lộ khi mùa mưa tới, lúc tuyến phải tải nước mặt mà tiết diện đã hẹp sẵn.

Nguyên nhân thứ ba là cống khu chợ, đặc biệt các chợ hải sản ven biển Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Cửa Lò. Nước rửa hải sản có lượng chất hữu cơ và vảy vụn rất lớn; những thứ này phân hủy trong lòng ống tạo mùi nặng và kết thành mảng bám dai. Tuyến khu chợ vì thế cần lịch vệ sinh dày hơn hẳn tuyến dân cư thông thường.

Nguyên nhân thứ tư là mỡ từ bếp ăn tập thể ở các trường, cơ quan và khu công nghiệp quanh Vinh, Nghi Lộc. Bếp nấu nhiều suất mỗi ngày xả lượng nước rửa lớn; mỡ nguội đông bám vách rồi kết với vụn thực phẩm thành khối lì. Nhóm này nên có hợp đồng vệ sinh định kỳ tính theo tần suất nấu chứ không đợi tới lúc nước dâng lên nền.

Cuối cùng là các tuyến rãnh hở còn phổ biến ở khu dân cư nông thôn và thị trấn. Rãnh hở hứng trọn lá, đất và rác đường; điểm nối giữa rãnh với đoạn ống kín là nơi mọi thứ dồn lại. Kiểm tra riêng điểm nối này trước mùa mưa thường giải quyết được phần lớn tình trạng ứ nước mà không phải đụng tới cả hệ thống.

Với hộ dân vùng hay ngập, việc nên làm ngay sau khi nước rút là mở hố ga kiểm tra. Bùn lũ không tự tiêu và cũng không bị dòng chảy sinh hoạt cuốn đi; để càng lâu thì lớp lắng càng chặt và ca xử càng mất công. Lưới chắn ở miệng thu giúp giảm đáng kể lượng bùn thô vào ống trong những đợt sau.

Với hộ kinh doanh quanh chợ hải sản, tuyến thoát cần lịch vệ sinh dày hơn hẳn tuyến dân cư. Vảy vụn và chất hữu cơ từ nước rửa phân hủy ngay trong lòng ống, vừa tạo mùi nặng vừa kết thành mảng bám dai mà xối nước thường không đẩy được. Lưới chắn giữ phần vụn thô là biện pháp bổ trợ đơn giản và hiệu quả.

Với bếp ăn tập thể của trường học, cơ quan và khu công nghiệp, nên có hợp đồng vệ sinh định kỳ tính theo tần suất nấu. Điều cần lưu ý ở địa bàn này là lớp bám hình thành âm thầm suốt mùa hanh khô rồi mới bộc lộ khi mưa về; vệ sinh trước mùa mưa vì thế đúng thời điểm hơn là đợi tới lúc nước dâng lên nền bếp.

Với khu dân cư còn nhiều rãnh hở ở nông thôn và thị trấn, điểm cần kiểm tra là chỗ rãnh nối vào đoạn ống kín. Rãnh hứng trọn lá, đất và rác đường rồi dồn tất cả vào điểm nối đó; xử riêng chỗ này trước mùa mưa thường đủ để tuyến thoát tốt cả mùa mà không phải đụng tới phần còn lại.

Ở địa bàn có hai mùa trái ngược như Nghệ An, việc phòng cũng nên chia làm hai đợt. Trước mùa mưa, cạo sạch lớp cặn tích trong những tháng lưu lượng thấp để tuyến đủ tiết diện khi phải tải nước mặt. Sau mỗi đợt ngập, kiểm tra và múc bùn lắng để tuyến không bước vào mùa sau với lớp nền sẵn có.

Với hộ kinh doanh và bếp ăn, chặn từ đầu nguồn vẫn rẻ hơn xử ở cuối ống: lưới chắn giữ vụn thô, hộp tách mỡ dưới bồn rửa, vệ sinh theo lịch. Thiết bị đơn giản, chi phí thấp, nhưng kéo dài đáng kể khoảng cách giữa các lần phải gọi dịch vụ và tránh được cảnh tắc cống đúng giờ cao điểm.

Về chọn đơn vị thi công, ba câu hỏi vẫn hiệu nghiệm nhất: tắc ở đâu, trọn gói bao nhiêu, bảo hành thế nào. Với tuyến lấp bùn sau lũ nên hỏi thêm đơn vị có mang máy xối áp lực hay không, vì đây là loại tắc mà xối nước thường và móc vớt ở miệng thu hoàn toàn không giải quyết được.

Một lưu ý an toàn: đừng chữa tuyến thoát bằng axit hay bột thông trôi nổi. Hóa chất mạnh ăn mòn mối nối ống, hơi độc quẩn trong không gian hẹp, trong khi lớp bùn đất và cặn khô cứng gần như không suy chuyển. Đường ống dẫn nước thải hỏng vì hóa chất thì phải mở nền thay mới, tốn gấp nhiều chục lần một ca xử đúng kỹ thuật.

Sau cùng, khi tuyến đã thoát êm, quý khách nên lưu số 0923.555.530 vào danh bạ. Sau mỗi đợt mưa lũ là lúc nhiều hộ cùng cần xử lý nên lịch dễ kín; gọi sớm ngay khi nước vừa rút vừa được xếp nhanh hơn vừa dễ xử vì lớp bùn còn mềm.