Thông cống nghẹt Quảng Nam dò trúng ổ tắc, xử tận nơi

Thủ phạm thứ nhất là bùn theo mùa nước. Thu Bồn, Vu Gia tràn qua vùng thấp Đại Lộc, Nông Sơn, Duy Xuyên, một phần Điện Bàn và khu phố cổ ven sông Hoài, khi rút để lại lớp bùn mịn lì dưới đáy ống, mỗi mùa bồi thêm một lớp cho tới khi lòng cống hết chỗ. Lớp bùn ấy không tự trôi theo dòng chảy sinh hoạt ngày thường, phải dùng tia áp lực quét dọc ống dồn về hố ga rồi múc bỏ. Nhà vùng thấp nên giữ hai nếp: nạo hố ga trước tháng chín và xối rửa lòng cống một lượt ngay sau khi nước rút.

Thủ phạm thứ hai là cát, thứ mà chỉ dải đất ven biển mới thấm thía. Vùng cát Thăng Bình, Núi Thành, Tam Kỳ, Duy Hải, Tam Tiến gần như nhà nào cũng có cát trước sân; mỗi lần rửa sân, tưới cây, xe ra vào là một ít cát mịn theo nước xuống miệng thu. Cát nặng, không mục, không tan, lắng thành lớp cứng dưới đáy ống mà xối nước thường gần như không đẩy nổi. Bệnh này rất dễ nhận: nước rút chậm dần đều qua nhiều tháng chứ không nghẹt đột ngột. Cách xử là hút múc lớp cát lắng ra khỏi ống và hố ga từng đoạn, sau đó lắp hố lắng cát trước miệng thu và nạo định kỳ để cát không đi xa vào tuyến ống.

Thủ phạm thứ ba mang mùi bếp. Phố cổ Hội An dày đặc quán cao lầu, mì Quảng, cơm gà, bánh mì, cà phê nằm san sát trong kiệt nhỏ; dải quán hải sản Cửa Đại, An Bàng, Bình Minh, Tam Thanh ngày nào cũng xả xuống cống hỗn hợp mỡ nóng, vảy cá, vụn vỏ tôm ghẹ. Mỡ nguội đông cứng bám vách, vảy vỏ mắc vào kết thành khối dính chặt, và tắc thì thường nhằm đúng buổi tối đông khách. Đầu cắt cạo sạch vách ống, hộp tách mỡ dưới bồn rửa và một lượt vệ sinh trước mùa cao điểm là bộ giải pháp trọn vẹn cho nhóm này. Nhà cổ trong phố còn thêm cái khó là hố ga nhỏ, tuyến ống cũ đi vòng vèo, nên kíp thợ phải dò kỹ rồi mới đưa thiết bị vào.

Thủ phạm thứ tư nằm ở các khu đông người và làng nghề. Ống trục những dãy trọ công nhân Điện Nam Điện Ngọc, Tam Hiệp, Núi Thành gánh vài chục phòng chung một ống nhỏ, tóc và rác vụn tích dần, điểm tắc nằm sâu giữa tuyến và hay bùng đúng giờ tan ca cả dãy cùng tắm giặt. Cống chợ Hội An, chợ Vĩnh Điện, chợ Tam Kỳ và khu cảng cá An Hòa, Kỳ Hà thì gánh nước rửa quầy sạp, vảy cá, nước đá tan mỗi ngày nên cặn bám vách rất nhanh. Làng lụa Mã Châu, các cơ sở làm bún, làm mì, lò gốm Thanh Hà lại thải ra xơ sợi, bột và đất sét mịn, thứ lắng cũng lì không kém cát.

Cuối cùng là rãnh thoát vùng đồi núi phía tây. Tiên Phước, Hiệp Đức, Nông Sơn, Phước Sơn, Nam Giang, Đông Giang, Tây Giang, Bắc Trà My, Nam Trà My mưa lớn kéo đất đá dăm và lá mục trôi vào rãnh ven đường dốc, lấp nhanh hơn cống đồng bằng nhiều. Vụ thu mua quế Trà My và các điểm sơ chế nông sản còn thêm vụn vỏ theo nước rửa sân trôi xuống. Nạo rãnh trước mùa mưa là mốc các hộ dân trên đó nên nhớ; kíp thợ tuyến núi gom ca theo hướng để chi phí nhẹ hơn.

Với nhà vùng thấp ven Thu Bồn, Vu Gia, lịch cống gắn liền lịch nước: nạo hố ga và xối lòng cống trước tháng chín, kiểm nhanh sau mỗi đợt nước rút xem bùn có lắng dày không thay vì đợi đợt mưa sau ngập mới hay. Các xóm ven sông Đại Lộc, Nông Sơn, Duy Xuyên nên gom vài nhà làm chung một lượt cho nhẹ chi phí; nhà từng ngập sâu lắp thêm lưới chắn trước các miệng thu hướng đón dòng chảy tràn.

Với nhà vùng cát ven biển, câu chuyện lại là cát chứ không phải bùn. Thăng Bình, Núi Thành, Tam Kỳ, Duy Hải nhà nào cũng sống chung với cát, nên hai việc đáng làm nhất là đặt hố lắng trước miệng thu và nạo hố lắng ấy định kỳ, cộng thêm một lượt hút kiểm lớp đáy ống mỗi năm. Cát chặn từ đầu nguồn bao giờ cũng rẻ hơn hút ở cuối tuyến, vì khi cát đã đi sâu vào ống thì phải làm từng đoạn, tốn công gấp mấy lần.

Với hàng quán, mỗi kiểu bếp một kiểu cống. Quán cao lầu, mì Quảng, cơm gà, cà phê trong phố cổ Hội An chật hẹp, ống cũ đi vòng vèo nên phải cạo mỡ sạch vách trước mùa cao điểm và lắp hộp tách mỡ dưới bồn rửa. Quán hải sản Cửa Đại, An Bàng, Bình Minh, Tam Thanh thì thêm phần vảy cá, vụn vỏ tôm ghẹ, nên gom riêng vào thùng trước khi tráng nước và lưu số kíp trực đêm, vì cống tắc đúng tối cuối tuần là mất cả doanh thu lẫn đánh giá trên mạng. Làng nghề dệt, làng bún, lò gốm cần lịch hút kiểm ngắn hơn vì xơ sợi và bột lắng rất lì.

Với khu đông người dùng chung, cống là một phần của ca kíp. Dãy trọ công nhân Điện Ngọc, Tam Hiệp, Núi Thành hợp lịch thông ống trục định kỳ ngoài giờ ca, nghẹt một trục là cả dãy cùng khổ đúng giờ tan ca nên chủ trọ chủ động vẫn rẻ hơn bị gọi cửa lúc nửa đêm. Cống chợ Vĩnh Điện, chợ Tam Kỳ, khu cảng cá An Hòa, Kỳ Hà vệ sinh theo chu kỳ ngắn, xếp lúc chợ vãn hoặc ghe chưa vào chuyến mới; ban quản lý gom các hộ làm chung một lượt sẽ rẻ hơn từng sạp gọi lẻ. Ngoài ra đội thợ thường xuyên xử rãnh dốc các xã vùng cao mùa mưa, điểm sơ chế quế Trà My sau vụ, trường học và điểm thờ tự cần làm ngoài giờ, cùng các ca ngoài Cù Lao Chàm theo lịch ghép chuyến tàu Cửa Đại.

Việc thứ nhất cho nhà vùng thấp: coi tháng tám, tháng chín là kỳ bảo trì cống. Nạo hố ga, xối lòng cống, kiểm lưới chắn miệng thu trước khi những đợt mưa lớn đầu tiên kéo về; chi phí một lượt bảo trì rẻ hơn nhiều so với ca cấp cứu lúc nước đã ứ sân giữa trận mưa, và rẻ hơn nữa so với đồ đạc hư hỏng vì ngập.

Việc thứ hai cho nhà vùng cát: chặn cát ngay tại sân. Một hố lắng nhỏ trước miệng thu giữ lại phần lớn lượng cát lẽ ra trôi vào ống, việc còn lại chỉ là múc hố lắng vài tháng một lần, ai cũng tự làm được. Cát đã vào sâu trong tuyến thì phải gọi thiết bị hút múc từng đoạn, nên chặn từ đầu vẫn là cách nhẹ nhàng và ít tốn kém nhất.

Việc thứ ba cho hàng quán: chặn mỡ từ đầu nguồn thay vì giải quyết ở cuối ống. Hộp tách mỡ dưới bồn rửa giá không đáng bao nhiêu so với một buổi đóng cửa giữa mùa cao điểm; vớt mỡ định kỳ mỗi tuần, gom vảy cá vụn vỏ vào thùng riêng trước khi tráng nước. Quán làm đủ các việc này thường chỉ cần gọi thợ mỗi năm một lần cho lượt vệ sinh tổng, thay vì gọi gấp giữa tối đông khách.

Việc thứ tư là hiểu ranh giới và chọn thợ bằng ba câu hỏi: tắc ở đâu, trọn gói bao nhiêu, bảo hành ra sao. Thợ tử tế trả lời rành mạch cả ba trước khi thiết bị chạy. Ống trong khuôn viên nhà là phần dịch vụ xử được, còn tuyến cống công cộng ngoài đường thuộc đơn vị quản lý đô thị, thợ đàng hoàng dò xong sẽ nói thẳng ổ tắc nằm phía nào. Cũng đừng chữa cống bằng axit trôi nổi: đường ống dẫn nước thải bị hóa chất ăn hỏng mối nối là phải mở nền thay mới, trong khi bùn sông và lớp cát lắng gần như miễn nhiễm với mọi loại bột thông.

Việc cuối cùng: lưu số 0923.555.530 trước khi cần đến nó. Cống không chọn lúc thuận tiện để phát sinh sự cố, nó nhắm đúng đợt mưa đang lớn, buổi tối quán chật khách, giờ tan ca cả dãy trọ cùng tắm giặt. Có sẵn số của đội thợ quen địa bàn từ Vĩnh Điện vào Núi Thành, lên tận Khâm Đức, sự cố chỉ còn là một cuộc gọi ngắn thay vì một phen loay hoay với số lạ.