Thông cống nghẹt Quảng Ngãi xử bùn lũ Trà Khúc, vỏ don

Thủ phạm thứ nhất là bùn theo lũ. Nước Trà Khúc, sông Vệ tràn qua các vùng trũng Tư Nghĩa, Nghĩa Hành, Mộ Đức, ven Đức Phổ và cả những phường thấp của thành phố, khi rút để lại lớp bùn lắng lì dưới đáy ống, mỗi mùa bồi thêm một lớp cho đến khi lòng cống hết chỗ. Lớp bùn ấy không tự trôi bằng dòng chảy sinh hoạt ngày thường; phải dùng tia áp lực quét dọc ống dồn về hố ga rồi múc bỏ. Nhà vùng lũ nên giữ hai nếp: nạo hố ga trước tháng mười và xối rửa lòng cống một lượt ngay sau khi nước rút.

Thủ phạm thứ hai mang dáng dấp đặc sản xứ này. Món don nuôi cả dãy quán ven Trà Khúc và khắp phố Quảng Ngãi, nhưng vỏ don, vỏ ốc nhỏ như hạt đậu theo nước rửa trôi xuống cống thì không tan, không mục; chúng lắng dần dưới đáy ống như một lớp sỏi, dày lên từng tháng cho đến khi dòng chảy chỉ còn khe hẹp phía trên. Kiểu tắc này xối nước thường gần như vô nghĩa vì vỏ nặng nằm lì đáy ống; phải hút và múc lớp vỏ lắng ra khỏi hố ga, đoạn ống nặng thì kết hợp áp lực dồn từng khúc. Quán don nên có lưới chắn ở miệng thoát khu rửa và thùng riêng gom vỏ, đừng để đặc sản thành ổ tắc.

Thủ phạm thứ ba mang mùi bếp biển. Dãy quán hải sản biển Mỹ Khê, quán xá quanh cảng Sa Kỳ và khu Sa Huỳnh ngày nào cũng xả xuống cống hỗn hợp mỡ nóng, vảy cá, vụn vỏ tôm ghẹ; mỡ nguội đông cứng bám vách, vảy vỏ mắc vào kết thành khối dính chặt, tắc thì thường nhằm đúng buổi tối đông khách. Đầu cắt cạo sạch vách ống, hộp tách mỡ dưới bồn rửa và một lượt vệ sinh trước mùa khách hè là bộ giải pháp trọn vẹn cho nhóm này.

Thủ phạm thứ tư quanh các khu công nghiệp. Ống trục những dãy trọ công nhân Dung Quất, Vạn Tường, VSIP gánh vài chục phòng chung một ống nhỏ, tóc và rác vụn tích dần, điểm tắc nằm sâu giữa tuyến và hay bùng đúng giờ tan ca cả dãy cùng tắm giặt; cống khu chợ và cảng cá Sa Kỳ, Sa Huỳnh thì gánh nước rửa quầy sạp lẫn vảy cá, nước đá tan mỗi ngày, cặn bám vách rất nhanh. Dãy trọ hợp lịch thông trục định kỳ ngoài giờ ca, chợ và cảng vệ sinh theo chu kỳ ngắn xếp khung chợ vãn.

Cuối cùng là các rãnh dốc miền núi. Sơn Hà, Sơn Tây, Ba Tơ, Minh Long, Trà Bồng mưa núi kéo đất đá dăm trôi vào rãnh thoát ven đường dốc, lấp nhanh hơn cống đồng bằng nhiều; vụ quế Trà Bồng, các điểm thu mua còn thêm vụn vỏ quế theo nước rửa sân trôi xuống. Nạo rãnh trước mùa mưa là mốc bà con trên đó nên nhớ, kíp thợ tuyến núi gom ca theo hướng để chi phí nhẹ.

Với nhà vùng lũ ven Trà Khúc, sông Vệ, lịch cống gắn liền lịch nước: nạo hố ga và xối lòng cống trước tháng mười, kiểm nhanh sau mỗi đợt lũ rút xem bùn có lắng dày không thay vì đợi đợt mưa sau ngập mới hay. Xóm ven sông vùng Tư Nghĩa, Mộ Đức, Nghĩa Hành nên gom vài nhà làm chung một lượt cho đỡ chi phí, nhà từng ngập sâu lắp thêm lưới chắn trước các miệng thu hướng đón dòng chảy tràn.

Với hàng quán, mỗi món một kiểu cống. Quán don, quán ốc nên coi vỏ là rác quý phải gom riêng: lưới chắn ở miệng thoát khu rửa, thùng gom vỏ đổ đúng chỗ, và mỗi năm một lượt hút kiểm lớp lắng đáy ống trước mùa khách; vỏ don nhỏ nhưng tích tụ bền bỉ hơn mọi loại rác khác. Quán hải sản biển Mỹ Khê, Sa Huỳnh thì lo phần mỡ: cạo sạch lớp mỡ bám cũ trước mùa khách hè, lắp hộp tách mỡ chặn nguồn mới và lưu số kíp trực đêm, vì cống tắc đúng tối cuối tuần là mất cả doanh thu lẫn đánh giá trên mạng.

Với khu công nghiệp và hạ tầng dùng chung, cống là một phần của ca kíp. Dãy trọ công nhân Dung Quất, Vạn Tường, VSIP hợp lịch thông ống trục định kỳ ngoài giờ ca, nghẹt một trục là cả dãy cùng khổ đúng giờ tan ca nên chủ trọ chủ động vẫn rẻ hơn bị gọi cửa đêm; cống chợ trung tâm, cảng Sa Kỳ, cảng cá Sa Huỳnh vệ sinh theo chu kỳ ngắn xếp khung chợ vãn, ghe chưa về chuyến mới, ban quản lý gom các hộ làm chung một lượt sẽ rẻ hơn từng sạp gọi lẻ.

Ngoài ba nhóm trên, đội thợ thường xuyên xử các ca rãnh dốc năm huyện núi mùa mưa, điểm thu mua quế Trà Bồng sau vụ với vụn vỏ quế theo nước rửa sân, trường học và điểm thờ tự cần làm ngoài giờ, cùng các ca ngoài đảo Lý Sơn theo lịch ghép chuyến tàu Sa Kỳ. Mười ba khu vực của Quảng Ngãi cũ đều có kíp phụ trách riêng, người đến làm là người thuộc nết cống địa bàn mình.

Mẹo thứ nhất cho nhà vùng lũ: coi tháng chín là tháng bảo trì cống. Nạo hố ga, xối lòng cống, kiểm lưới chắn miệng thu trước khi những đợt mưa lớn đầu tiên kéo về; chi phí một lượt bảo trì rẻ hơn nhiều so với ca cấp cứu lúc nước đã ứ sân giữa trận mưa, và rẻ hơn nữa so với đồ đạc hư hỏng vì ngập.

Mẹo thứ hai cho quán don, quán ốc: chặn vỏ ngay tại chậu rửa. Một tấm lưới chắn vài chục nghìn ở miệng thoát giữ lại chín phần mười số vỏ lẽ ra trôi xuống cống; phần lọt lưới vẫn lắng dần nên mỗi năm nên hút kiểm lớp đáy một lượt trước mùa khách. Vỏ don không mục, không tan, đã lắng là nằm đó mãi, nên chặn từ đầu nguồn luôn rẻ hơn hút ở cuối ống.

Mẹo thứ ba cho quán biển: chặn mỡ từ đầu nguồn thay vì giải quyết ở cuối ống. Hộp tách mỡ dưới bồn rửa giá không đáng bao nhiêu so với một buổi đóng cửa giữa mùa khách; vớt mỡ định kỳ mỗi tuần, gom vảy cá vụn vỏ vào thùng riêng trước khi tráng nước. Quán làm đủ các việc này thường chỉ cần gọi thợ mỗi năm một lần cho lượt vệ sinh tổng, thay vì gọi cấp cứu giữa tối đông khách.

Mẹo thứ tư là hiểu ranh giới và chọn thợ bằng ba câu hỏi: tắc ở đâu, trọn gói bao nhiêu, bảo hành thế nào. Thợ tử tế trả lời rành mạch cả ba trước khi thiết bị chạy. Ống trong khuôn viên nhà là phần dịch vụ xử được; tuyến cống công cộng ngoài đường thuộc đơn vị quản lý đô thị, thợ đàng hoàng dò xong sẽ nói thẳng tắc nằm phía nào. Và tuyệt đối đừng chữa cống bằng axit trôi nổi: đường ống dẫn nước thải bị hóa chất ăn hỏng mối nối là phải mở nền thay mới, trong khi bùn lũ và lớp vỏ don lắng gần như miễn nhiễm với mọi loại bột thông.

Mẹo cuối cùng: lưu số 0923.555.530 trước khi cần đến nó. Cống không chọn lúc thuận tiện để trở chứng, nó nhắm đợt lũ đang lên, buổi tối quán chật khách, giờ tan ca cả dãy trọ cùng tắm giặt. Có sẵn số của đội thợ quen địa bàn từ Châu Ổ vô Sa Huỳnh, lên tận Di Lăng, sự cố chỉ còn là một cuộc gọi ngắn thay vì một phen loay hoay với số lạ.