Thông tắc cống tại Hà Giang xử cặn lắng, bã chè, mỡ bếp

Nguyên nhân gốc rễ là lượng nước quá ít so với thiết kế của đường ống. Ống thoát muốn sạch thì cần những lượt nước mạnh cuốn theo tất cả ra ngoài, nhưng ở vùng phải chở từng can nước lên bản hay hứng từng thùng nước mưa, người ta chỉ dùng vừa đủ. Kết quả là cặn bẩn dừng lại giữa đường, khô đi rồi bám dính vào vách, lớp sau chồng lớp trước cho tới khi lòng ống chỉ còn một khe nhỏ. Ống trường hợp này không tắc đột ngột mà yếu đi từ từ suốt nhiều năm.

Thứ hai là mỡ từ bếp, mà bếp ở Hà Giang thì nhiều mỡ. Thịt lợn treo gác bếp, thắng cố ngày chợ phiên, mâm cỗ nhà có việc đều để lại lượng mỡ lớn trong nước rửa; trời vùng cao lại lạnh nên mỡ nguội và đông lại ngay khi vừa xuống ống. Đông trên nền cặn khô sẵn có thì thành một khối vừa dày vừa lì. Nhà nào hay nấu đông người và mọi hàng quán đều nên có hố tách mỡ dưới chậu rửa.

Thứ ba là bã của nghề. Xưởng chè Shan tuyết ở Hoàng Su Phì, Xín Mần thải nước rửa lá lẫn vụn chè; nhà nấu rượu ngô để lại bã và bỗng rượu; nơi sơ chế thảo quả, đậu tương cũng vậy. Những thứ đó nhẹ, trôi được một đoạn rồi mắc lại ở chỗ ống gấp khúc, quyện với mỡ thành nút chặn. Cách xử gốc là đặt một hố lắng trước khi nước xuống cống và vớt bã định kỳ, việc rất đơn giản mà nhiều cơ sở chưa làm.

Thứ tư là bùn đá sau mưa. Địa hình dốc đứng, mưa lớn kéo theo đất đá từ trên sườn xuống, có nơi kèm cả đá dăm chứ không riêng bùn mịn. Miệng thu ngoài sân bị lấp chỉ sau một trận, còn hố ga thì đầy dần qua mỗi mùa. Với nhà nằm dưới chân dốc, lưới chắn trước miệng thu và một lần nạo hố ga trước mùa mưa gần như là việc bắt buộc hằng năm.

Cuối cùng là bếp của các homestay. Cơ sở đón khách đoàn nấu ăn với khối lượng lớn, rau củ gọt vỏ, cơm canh thừa và dầu mỡ đều dồn xuống một đường ống vốn chỉ tính cho một hộ gia đình. Thêm phòng tắm nhiều người dùng nên tóc và rác vụn xuống ống nhanh hơn hẳn. Nhóm này nên lắp lưới chắn ở chậu rửa và các miệng thoát sàn, đồng thời xịt rửa cả tuyến trước mỗi mùa khách.

Với homestay và nhà nghỉ đón khách đoàn, phần dễ hỏng nhất là đường ống từ bếp. Nấu cho cả chục người mỗi bữa thì lượng rau củ gọt bỏ, cơm canh thừa và dầu mỡ lớn gấp nhiều lần một hộ gia đình, trong khi đường ống vẫn là ống cũ từ hồi còn là nhà ở. Việc nên làm gồm ba phần: lưới chắn ở chậu rửa và các miệng thoát sàn, hố tách mỡ nếu bếp nấu nhiều, và một lần xịt rửa cả tuyến trước mỗi mùa khách khi cơ sở còn vắng.

Với xưởng chè Shan tuyết, nhà nấu rượu ngô và nơi sơ chế thảo quả, đặc điểm là bã. Vụn chè, bã ngô và bỗng rượu nhẹ nên trôi được một đoạn rồi mắc lại ở chỗ ống gấp khúc, quyện thêm mỡ thành nút chặn rất khó gỡ nếu để lâu. Thời điểm xử lý tốt nhất là ngay sau vụ, lúc cơ sở vãn việc, kèm theo một hố lắng đặt trước khi nước xuống cống và thói quen vớt bã định kỳ.

Với nhà dân trong bản, gốc rễ vẫn là chuyện ít nước. Cặn không được cuốn đi mỗi ngày nên bám lại và dày lên qua từng năm, tới lúc phát hiện thì lòng ống đã hẹp nhiều. Cách chủ động là vài năm cho xịt rửa một lượt, và trong sinh hoạt hằng ngày cố gắng thỉnh thoảng dội một lượt nước mạnh xuống đường ống bếp và nhà tắm, chẳng hạn tận dụng nước mưa hứng được trong mùa mưa.

Ngoài ba nhóm trên, nhân sự thường xuyên nhận việc ở khu chợ phiên Đồng Văn, Mèo Vạc, quán ăn và điểm dừng chân dọc quốc lộ 4C, trường bán trú, trạm y tế xã cùng nhà văn hóa thôn. Mười một khu vực của Hà Giang cũ đều có người phụ trách riêng, gọi 0923.555.530 là gặp đúng người quen địa bàn mình.

Nghe có vẻ ngược, nhưng ở vùng thiếu nước thì việc quan trọng nhất lại là thỉnh thoảng dùng nước mạnh cho đường ống. Không cần nhiều: mùa mưa hứng được nước thì mỗi tuần dội một lượt thật mạnh xuống ống bếp và thoát sàn nhà tắm, nước rửa cuối ngày gom lại đổ một lần thay vì chảy nhỏ giọt. Một lượt nước mạnh cuốn đi được thứ mà cả trăm lượt nước nhỏ để lại, đây là mẹo giúp nhiều nhà kéo dài hẳn thời gian giữa hai lần liên hệ đơn vị xử lý.

Việc thứ hai là chặn từ nguồn, mỗi chỗ một thứ đơn giản: lưới lọc tóc ở thoát sàn nhà tắm, lưới chắn rác ở chậu rửa bếp, hố tách mỡ cho nhà hay nấu đông người và hàng quán, hố lắng bã cho xưởng chè và nhà nấu rượu, lưới chắn ngoài miệng thu cho nhà dưới chân dốc. Mấy thứ này rẻ, lắp một lần dùng nhiều năm mà giữ được phần lớn rác không xuống ống.

Việc thứ ba là làm theo mùa. Trước mùa mưa nên nạo hố ga và miệng thu để còn chỗ chứa bùn đá, trước mùa khách nên xịt rửa cả tuyến nếu là cơ sở đón khách, sau vụ nên vệ sinh cống nếu là xưởng chế biến. Làm đúng thời điểm thì công việc nhẹ và chi phí thấp hơn hẳn so với xử lý lúc đã nghẽn cứng giữa mùa bận.

Một lưu ý an toàn: đừng chữa cống bằng axit hay bột thông trôi nổi. Hóa chất mạnh ăn mòn mối nối ống cũ, hơi bốc lên rất hại người trong không gian kín, trong khi lớp cặn khô, mỡ đông hay búi bã gần như không suy chuyển. Đường ống dẫn nước thải hỏng vì hóa chất thì phải mở nền thay mới, tốn gấp nhiều lần một lần thông đúng cách.

Sau cùng, hãy lưu số 0923.555.530 vào danh bạ trước khi cần đến. Ở tỉnh mà một chuyến xe lên bản mất cả nửa ngày, gọi sớm giúp tổng đài xếp được chuyến hợp lý, quý khách đỡ phải chờ và cũng đỡ tốn phần đường. Vài nhà trong thôn cùng có nhu cầu thì nên báo chung một đợt, nhân sự lên một chuyến làm cho tất cả.