Thông cống nghẹt Đà Nẵng khảo sát trước, xử tại chỗ

Thủ phạm thứ nhất là chính những trận mưa lớn. Nước dồn nhanh cuốn theo lá cây, bao ni lông, rác vụn ngoài đường tấp vào miệng thu và hố ga, có khi chỉ một tấm bìa carton cũng đủ bịt kín miệng thu trong lúc nước đang lên. Các tuyến trũng quanh Hòa Minh, Hà Huy Tập, Trưng Nữ Vương hay khu thấp ven sông Cẩm Lệ vốn thoát chậm, gặp thêm lòng cống đã hẹp vì cặn lắng nhiều năm thì nước dâng lên sân rất nhanh. Việc nên làm là nạo hố ga và xối rửa lòng cống trước tháng mười, đồng thời dọn sạch miệng thu ngay trước mỗi đợt mưa được báo lớn.

Thủ phạm thứ hai là cát, thứ mà nhà ven biển nào cũng thấm thía. Dải Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn, Nam Ô nền cát, gió biển tạt cát vào sân quanh năm; mỗi lần rửa sân, tưới cây, xe ra vào là một ít cát mịn theo nước xuống miệng thu. Cát nặng, không tan, lắng thành lớp cứng dưới đáy ống mà xối nước thường gần như không đẩy nổi. Dấu hiệu rất dễ nhận: nước rút chậm dần đều qua nhiều tháng chứ không nghẹt đột ngột. Cách xử là hút múc lớp cát ra khỏi ống và hố ga từng đoạn, sau đó lắp hố lắng trước miệng thu rồi múc hố lắng ấy vài tháng một lần.

Thủ phạm thứ ba mang dáng dấp làng nghề: bột đá. Các cơ sở điêu khắc quanh khu Non Nước ngày nào cũng có nước rửa cuốn theo bột đá mịn; thứ bột ấy xuống cống thì lắng và kết lại cứng gần như xi măng, khác hẳn bùn thường. Cống nhóm này phải có hố lắng riêng đặt trước điểm đấu nối và nạo theo chu kỳ ngắn, còn khi đã kết cứng trong lòng ống thì phải kết hợp đầu phá và tia áp lực làm từng đoạn, không có cách nhanh hơn.

Thủ phạm thứ tư mang mùi bếp. Đà Nẵng dày đặc quán nhậu, quán hải sản, quán mì Quảng, bún chả cá, ốc hút, từ khu Thọ Quang, đường Hoàng Sa, Võ Nguyên Giáp cho tới các trục ẩm thực trong lõi phố. Mỡ nóng xuống cống là nguội và đông bám vách, vảy cá cùng vụn vỏ ghẹ mắc vào kết thành khối dính chặt, và tắc thì thường nhằm đúng buổi tối đông khách nhất. Đầu cắt cạo sạch vách ống, hộp tách mỡ dưới bồn rửa cùng một lượt vệ sinh trước mùa cao điểm là bộ giải pháp trọn vẹn cho nhóm này.

Cuối cùng là hai nhóm hạ tầng dùng chung. Ống trục các dãy trọ sinh viên Hòa Khánh, Hòa Quý và trọ công nhân Hòa Cầm gánh vài chục phòng chung một ống nhỏ, tóc và rác vụn tích dần cho tới lúc bùng đúng giờ cao điểm cả dãy cùng tắm giặt. Còn trong kiệt lõi Hải Châu, Thanh Khê, nhiều nhà đấu chung một tuyến cống cũ chạy dọc kiệt, nên khi tắc thường không phải chuyện của riêng nhà nào; thợ dò xong sẽ chỉ rõ ổ tắc nằm trong phần ống nhà bạn hay ở đoạn chung để các hộ cùng bàn cách xử.

Với nhà trong kiệt lõi Hải Châu, Thanh Khê, điều đáng nhớ nhất là ranh giới. Nhiều hộ đấu chung một tuyến cống cũ chạy dọc kiệt, nên khi nước rút chậm thì chuyện chưa chắc nằm ở phần ống nhà bạn. Thợ dò xong sẽ nói thẳng ổ tắc ở đâu; nếu nằm ở đoạn chung, các hộ nên bàn nhau làm một lượt và chia chi phí, vừa rẻ hơn từng nhà gọi lẻ vừa dứt điểm. Kiệt hẹp không cản trở gì vì thiết bị đi trong lòng ống, chỉ cần bạn nói rõ vị trí hố ga và miệng thu khi gọi.

Với nhà ven biển và các xưởng đá, câu chuyện là những thứ lắng nặng. Nhà khu Sơn Trà, Non Nước, Nam Ô nên đặt hố lắng trước miệng thu và múc hố lắng vài tháng một lần, kèm một lượt hút kiểm lớp đáy ống mỗi năm; chặn cát tại sân bao giờ cũng nhẹ nhàng hơn hút cát ở cuối tuyến. Các cơ sở điêu khắc thì bắt buộc phải có hố lắng riêng trước điểm đấu nối và nạo theo chu kỳ ngắn, vì bột đá kết cứng rồi thì chi phí xử lý đội lên nhiều lần.

Với hàng quán, mỡ là kẻ thù chính. Quán nhậu, quán hải sản khu Thọ Quang, dọc đường biển và các trục ẩm thực trong phố nên cạo sạch lớp mỡ bám cũ trước mùa cao điểm, lắp hộp tách mỡ dưới bồn rửa và vớt mỡ mỗi tuần, gom vảy cá vụn vỏ vào thùng riêng trước khi tráng nước. Quán làm đủ các việc này thường chỉ cần một lượt vệ sinh tổng mỗi năm, thay vì gọi gấp giữa tối đông khách và mất cả doanh thu lẫn đánh giá trên mạng.

Với khu đông người dùng chung, cống là chuyện của cả tập thể. Dãy trọ sinh viên Hòa Khánh, Hòa Quý hợp lịch thông ống trục vào hè, còn trọ công nhân Hòa Cầm, An Đồn nên xếp ngoài giờ cao điểm; nghẹt một trục là cả dãy cùng khổ nên chủ trọ chủ động vẫn rẻ hơn bị gọi cửa lúc nửa đêm. Chợ Cồn, chợ Hàn, khu dịch vụ thủy sản Thọ Quang vệ sinh theo chu kỳ ngắn và xếp lúc chợ vãn. Ngoài ra đội thợ thường xuyên xử rãnh thoát các thôn Hòa Vang sau mưa lớn, trường học và điểm thờ tự cần làm ngoài giờ.

Việc thứ nhất: coi tháng chín, tháng mười là kỳ bảo trì cống của cả nhà. Nạo hố ga, xối lòng cống, kiểm lưới chắn miệng thu trước khi những trận mưa lớn đầu tiên kéo về. Thêm một thói quen nhỏ mà rất hiệu quả ở thành phố này: mỗi khi nghe báo sắp có mưa lớn, ra dọn lá cây và rác quanh miệng thu trước nhà chừng vài phút, đủ để nước có đường thoát trong lúc mưa đang trút.

Việc thứ hai: chặn thứ lắng nặng ngay tại sân. Một hố lắng nhỏ trước miệng thu giữ lại phần lớn lượng cát lẽ ra trôi vào ống, việc còn lại chỉ là múc hố lắng vài tháng một lần, ai cũng tự làm được. Với xưởng đá thì hố lắng không phải chuyện tùy chọn mà là điều kiện để đường ống sống lâu, vì bột đá đã kết cứng thì không có cách xử lý nào nhanh và rẻ.

Việc thứ ba: với hàng quán, chặn mỡ từ đầu nguồn thay vì giải quyết ở cuối ống. Hộp tách mỡ dưới bồn rửa giá không đáng bao nhiêu so với một buổi tối phải ngừng bán giữa mùa cao điểm; vớt mỡ định kỳ mỗi tuần và gom vảy cá vụn vỏ vào thùng riêng trước khi tráng nước là đủ giữ lòng ống thông thoáng quanh năm.

Việc thứ tư là chọn thợ bằng ba câu hỏi: ổ tắc ở đâu, trọn gói bao nhiêu, bảo hành ra sao. Thợ tử tế trả lời rành mạch cả ba trước khi thiết bị chạy. Phần ống trong khuôn viên nhà là việc dịch vụ xử được, còn tuyến cống công cộng ngoài đường thuộc đơn vị quản lý đô thị, thợ đàng hoàng khảo sát xong sẽ nói thẳng ổ tắc nằm phía nào. Và đừng chữa cống bằng axit trôi nổi: đường ống dẫn nước thải bị hóa chất ăn hỏng mối nối là phải mở nền thay mới, trong khi lớp cát và bột đá gần như miễn nhiễm với mọi loại bột thông.

Việc cuối cùng: lưu số 0923.555.530 trước khi cần đến nó. Cống không chọn lúc thuận tiện để phát sinh sự cố, nó nhắm đúng trận mưa đang lớn, buổi tối quán chật khách, giờ cao điểm cả dãy trọ cùng tắm giặt. Có sẵn số của đội thợ rành đường từ chợ Cồn qua Sơn Trà, lên tận Hòa Bắc, sự cố chỉ còn là một cuộc gọi ngắn thay vì một phen loay hoay với số lạ.