Thông cống nghẹt Gia Lai: mưa dồn cục bộ, cống khu chợ

Nguyên nhân nền tảng là nhịp thời tiết hai nửa. Suốt mùa khô, lượng nước chảy qua tuyến ít nên các lớp bám và cặn lắng tích tụ mà không gây hiện tượng gì rõ rệt; nước thải sinh hoạt vẫn thoát được vì lưu lượng nhỏ. Đến khi mưa dồn xuống, tuyến phải tải gấp nhiều lần bình thường thì phần tiết diện đã mất mới bộc lộ, sân ngập và nước rút rất chậm.

Nguyên nhân thứ hai là bụi đất tích suốt mùa khô. Nhiều tháng không mưa khiến bụi đỏ phủ dày trên sân, mái và lối đi; trận mưa đầu mùa cuốn toàn bộ lượng bụi tích tụ đó xuống miệng thu trong một lần. Đây là lý do ca nghẹt hay dồn vào những trận mưa đầu tiên chứ không rải đều cả mùa, và cũng là lý do nên vệ sinh tuyến trước khi mùa mưa bắt đầu.

Nguyên nhân thứ ba là cống khu chợ và khu buôn bán tập trung. Chợ ở Pleiku, Chư Sê, An Khê có lượng rác hữu cơ lớn: lá rau, vỏ củ quả, nước rửa hàng tươi sống. Những thứ này theo nước xuống cống rồi mục ra, kết với nhau thành mảng bám dai trong lòng ống. Tuyến khu chợ vì thế cần vệ sinh dày hơn tuyến dân cư thông thường.

Nguyên nhân thứ tư là mỡ từ quán ăn phố núi. Khí hậu Pleiku và các vùng cao mát mẻ quanh năm, nhiệt độ thấp khiến mỡ trong nước rửa nguội và đông lại nhanh hơn so với vùng nóng; quãng đường mỡ đi được trước khi bám vào vách ống ngắn hơn, nên lớp bám hình thành ngay đoạn gần bếp. Hộp tách mỡ đặt sát bồn rửa vì thế đặc biệt hiệu quả ở đây.

Cuối cùng là các tuyến rãnh hở còn nhiều ở thị trấn và khu dân cư nông thôn. Rãnh hở hứng trọn lá cây, đất và rác đường; điểm nối giữa rãnh và đoạn ống kín là nơi mọi thứ dồn lại. Kiểm tra đúng điểm nối này trước mùa mưa thường giải quyết được phần lớn tình trạng ứ nước mà không cần đụng tới cả tuyến.

Với hộ dân, việc đáng làm nhất là vệ sinh tuyến trước mùa mưa. Suốt mùa khô, bụi đỏ tích trên sân, mái và lối đi; trận mưa đầu tiên cuốn toàn bộ xuống miệng thu trong một lần nên ca nghẹt hay dồn vào những trận mưa đầu mùa. Làm sạch trước là cách rẻ nhất để không phải gọi gấp giữa lúc trời đang trút nước.

Với hộ kinh doanh quanh khu chợ, tuyến thoát cần lịch vệ sinh dày hơn tuyến dân cư. Lá rau, vỏ củ quả và nước rửa hàng tươi sống mục ra rồi kết thành mảng bám dai; loại này xối nước thường không đẩy được mà phải cạo. Đặt lưới chắn ở miệng thu giữ lại phần rác thô là biện pháp bổ trợ hiệu quả.

Với quán ăn phố núi, đặc điểm riêng là mỡ đông sớm do khí hậu mát. Quãng đường mỡ đi được trước khi bám vào vách ống ngắn hơn vùng nóng nên lớp bám hình thành ngay đoạn gần bếp; đặt hộp tách mỡ sát bồn rửa vì thế hiệu quả hơn hẳn so với đặt xa. Vệ sinh định kỳ đoạn gần bếp cũng nên dày hơn phần còn lại của tuyến.

Với khu dân cư còn nhiều rãnh hở ở thị trấn và nông thôn, điểm cần kiểm tra là chỗ rãnh nối vào đoạn ống kín. Rãnh hứng trọn lá cây, đất và rác đường rồi dồn hết vào điểm nối đó; xử riêng điểm này trước mùa mưa thường đủ để tuyến thoát tốt cả mùa mà không phải đụng tới phần còn lại.

Việc phòng quan trọng nhất ở Gia Lai là chọn đúng thời điểm: làm sạch tuyến vào cuối mùa khô, trước khi những trận mưa đầu tiên đổ xuống. Lúc đó lượng bụi đất tích tụ vẫn còn khô và dễ hút, hố ga còn chỗ chứa; để tới khi mưa cuốn tất cả xuống một lần thì phải xối áp lực toàn tuyến, tốn kém hơn nhiều.

Với quán ăn và hộ kinh doanh, chặn từ đầu nguồn vẫn rẻ hơn xử ở cuối ống: hộp tách mỡ đặt sát bồn rửa, lưới chắn giữ rác thô, vệ sinh theo lịch. Riêng ở vùng khí hậu mát này, vị trí đặt hộp tách mỡ quan trọng hơn nơi khác vì mỡ đông sớm, đặt càng gần nguồn thì càng giữ được nhiều.

Về chọn đơn vị thi công, ba câu hỏi vẫn hiệu nghiệm nhất: tắc ở đâu, trọn gói bao nhiêu, bảo hành thế nào. Với ca ứ nước sau mưa nên hỏi thêm đơn vị có mang máy xối áp lực hay không, vì chỉ vớt qua ở miệng thu thì lớp bụi đất lắng sâu vẫn còn nguyên và vài trận mưa sau lại ngập.

Một lưu ý an toàn: đừng chữa tuyến thoát bằng axit hay bột thông trôi nổi. Hóa chất mạnh ăn mòn mối nối ống, hơi độc quẩn trong không gian hẹp, trong khi lớp bụi đất và mảng bám hữu cơ gần như không suy chuyển. Đường ống dẫn nước thải hỏng vì hóa chất thì phải mở nền thay mới, tốn gấp nhiều chục lần một ca xử đúng kỹ thuật.

Sau cùng, khi tuyến đã thoát êm, quý khách nên lưu số 0923.555.530 vào danh bạ. Sự cố ở đây thường dồn vào những tuần mưa liên tục, lúc nhiều nhà cùng cần nên xếp lịch khó hơn; có sẵn số và đặt lịch vệ sinh sớm là cách chủ động nhất.