Thông cống nghẹt Khánh Hòa xử bùn lũ, mỡ quán phố biển

Thủ phạm thứ nhất là bùn đất theo lũ. Mỗi mùa mưa cuối năm, nước tràn mặt đường cuốn theo đất cát công trình, lá cây, rác vụn đổ hết vào hệ thống thoát; nước rút đi, bùn ở lại, lắng dày dưới đáy ống và lấp dần hố ga. Lớp bùn ấy không tự trôi bằng dòng chảy sinh hoạt ngày thường, cứ mỗi đợt lũ lại bồi thêm. Trị bùn lũ phải dùng tia áp lực quét dọc ống dồn về hố ga rồi múc bỏ, và nhà vùng trũng nên coi việc nạo hố ga trước tháng mười cùng một lượt xối rửa sau mùa mưa là hai khoản bảo trì cố định hằng năm.

Thủ phạm thứ hai béo ngậy mùi bếp. Nha Trang đón khách quanh năm chứ không chỉ mùa hè, dãy quán hải sản, quán nướng từ khu phố Tây ra Trần Phú, xuống Hòn Rớ ngày nào cũng xả xuống cống hỗn hợp mỡ nóng, vảy cá, vụn vỏ tôm ghẹ; mỡ nguội đông cứng bám vách, vảy vỏ mắc vào kết thành khối dính chặt, lòng ống hẹp dần rồi tắc hẳn vào đúng buổi tối đông khách nhất. Đầu cắt cạo sạch vách ống, hộp tách mỡ dưới bồn rửa và lịch vệ sinh trước mùa cao điểm là bộ giải pháp trọn vẹn cho nhóm này.

Thủ phạm thứ ba trốn trong những tòa nhà cao. Khách sạn mini, căn hộ cho thuê năm bảy tầng khu trung tâm dồn nước thải của mấy chục phòng vào một ống trục đứng; tóc, dầu tắm gội, giấy vụn tích ở các cút nối qua năm tháng, đến khi tắc thì tầng dưới cùng lãnh đủ, nước trào ngược lên sàn đúng lúc khách đang ở. Điểm tắc kiểu này nằm sâu trong trục, đồ nghề gia đình không với tới, phải dò đúng tầng bị nghẹt rồi lồng lò xo dây dài từ điểm thăm gần nhất; các tòa nên thông trục định kỳ trước mùa khách thay vì đợi trào.

Thủ phạm thứ tư mang mùi chợ cá. Cống quanh chợ Đầm, chợ Xóm Mới và nhất là khu chợ cá đầu mối Hòn Rớ gánh nước rửa quầy sạp lẫn vảy cá, nước đá tan và rác chợ mỗi ngày; các xưởng chế biến thủy sản quanh cảng còn thêm mỡ cá và vụn phế phẩm. Lớp cặn hữu cơ này bám vách rất nhanh, bốc mùi khi ứ đọng và tắc thì ảnh hưởng cả dãy sạp. Nhóm chợ và xưởng nên vệ sinh cống theo chu kỳ ngắn hơn nhà ở, kíp thợ xếp giờ buổi chiều khi chợ vãn để không cản buôn bán.

Cuối cùng là nhóm hạ tầng dùng chung và tuyến xa. Ống trục các dãy trọ công nhân quanh khu Vân Phong, các nhà máy Ninh Hòa gánh nhiều phòng chung một ống nhỏ, điểm tắc hay nằm sâu giữa tuyến; nhà vườn Diên Khánh nhiều lá cây, rễ cây quanh sân; còn Khánh Sơn, Khánh Vĩnh mưa núi kéo đất đá dăm trôi vào rãnh thoát ven dốc. Lò xo dây dài cho ống trục, nạo rãnh trước mùa mưa cho vùng dốc, mỗi nơi một bài riêng và kíp thợ vùng nào thuộc bài vùng đó.

Với hàng quán và cơ sở lưu trú ở Nha Trang, mùa nào cũng là mùa khách nên cống không có lúc nghỉ. Quán hải sản, quán nướng nên cạo sạch lớp mỡ bám cũ mỗi năm một lượt trước hè, lắp hộp tách mỡ chặn nguồn mới và lưu số kíp trực đêm; khách sạn mini nhiều tầng nên thông ống trục định kỳ trước mùa cao điểm, vì trục nghẹt là tầng thấp nhất lãnh đủ và lời phàn nàn của khách lên mạng nhanh hơn thợ tới. Cả hai nhóm đều được kíp thợ nhận hẹn theo khung vắng khách, làm êm không ảnh hưởng kinh doanh.

Với khu chợ và cảng cá, cống là chuyện chung của cả dãy sạp. Chợ Đầm, chợ Xóm Mới, chợ cá đầu mối Hòn Rớ và các xưởng chế biến quanh cảng xả vảy cá, rác chợ, mỡ cá xuống cống mỗi ngày, cặn bám nhanh và tắc thì mùi ảnh hưởng cả khu buôn bán. Ban quản lý và các hộ nên góp lịch vệ sinh chung theo chu kỳ ngắn, kíp thợ làm buổi chiều khi chợ vãn; xưởng chế biến vào vụ nên kiểm cống trước khi tăng ca để giữa vụ khỏi đứng máy.

Với khu dân cư, bài học lớn nhất của xứ này là sống chung với mùa lũ. Nhà vùng trũng dọc 23/10, Vĩnh Ngọc, ven sông Cái và các xóm thấp Diên Khánh nên nạo hố ga và xối lòng cống trước tháng mười, lắp lưới chắn miệng thu trước cửa; sau mỗi đợt lũ rút nên kiểm nhanh xem bùn có lắng dày không thay vì đợi đợt mưa sau ngập mới hay. Nhà vườn Diên Khánh thêm việc vớt lá quét sân thường xuyên, lá cây là thứ mắc vào miệng thu nhanh nhất mỗi cơn giông.

Ngoài ba nhóm trên, đội thợ thường xuyên xử các ca ống trục dãy trọ công nhân quanh khu Vân Phong, các nhà máy Ninh Hòa, khu dân cư Ba Ngòi, Cam Linh ở Cam Ranh, rãnh thoát ven dốc các xã Khánh Vĩnh, Khánh Sơn mùa mưa núi, cùng trường học, chợ và điểm thờ tự cần làm ngoài giờ. Tám khu vực đất liền của Khánh Hòa cũ đều có kíp phụ trách riêng, người đến làm là người thuộc nết cống địa bàn mình.

Mẹo thứ nhất dành cho nhà vùng trũng: coi tháng chín là tháng bảo trì cống. Nạo hố ga, xối lòng cống, kiểm lưới chắn miệng thu trước khi những đợt mưa lớn đầu tiên kéo về; chi phí một lượt bảo trì rẻ hơn nhiều so với ca cấp cứu lúc nước đã ứ sân giữa trận mưa, và rẻ hơn nữa so với đồ đạc hư hỏng vì ngập.

Mẹo thứ hai cho hàng quán: chặn mỡ từ đầu nguồn thay vì giải quyết ở cuối ống. Hộp tách mỡ dưới bồn rửa giá không đáng bao nhiêu so với một buổi đóng cửa giữa mùa khách; vớt mỡ định kỳ mỗi tuần, gom vảy cá vụn vỏ vào thùng riêng trước khi tráng nước. Quán làm đủ các việc này thường chỉ cần gọi thợ mỗi năm một lần cho lượt vệ sinh tổng, thay vì gọi cấp cứu giữa buổi tối đông khách.

Mẹo thứ ba cho các tòa nhà nhiều tầng: đừng đợi tầng trệt trào mới nhớ tới ống trục. Trục đứng gom nước thải mấy chục phòng là nơi tóc, dầu gội, giấy vụn tích tụ âm thầm; thông trục định kỳ mỗi năm trước mùa khách, nhắc buồng phòng gom tóc rác vào sọt thay vì xả sàn, và khi một tầng có dấu hiệu thoát chậm thì gọi kiểm ngay, lúc ấy ổ tắc còn nhỏ, xử nhanh và rẻ.

Mẹo thứ tư là hiểu ranh giới và chọn thợ bằng ba câu hỏi: tắc ở đâu, trọn gói bao nhiêu, bảo hành thế nào. Thợ tử tế trả lời rành mạch cả ba trước khi thiết bị chạy. Ống trong khuôn viên nhà là phần dịch vụ xử được; tuyến cống công cộng ngoài đường thuộc đơn vị quản lý đô thị, thợ đàng hoàng dò xong sẽ nói thẳng tắc nằm phía nào. Và tuyệt đối đừng chữa cống bằng axit trôi nổi: đường ống dẫn nước thải bị hóa chất ăn hỏng mối nối là phải mở nền thay mới, trong khi bùn lũ và ổ tắc trong trục gần như miễn nhiễm với mọi loại bột thông.

Mẹo cuối cùng: lưu số 0923.555.530 trước khi cần đến nó. Cống không chọn lúc thuận tiện để trở chứng, nó nhắm đợt mưa lũ đang dâng, buổi tối quán chật khách, tuần chợ cá vào vụ. Có sẵn số của đội thợ quen địa bàn từ Vạn Giã vô Cam Ranh, lên tận Tô Hạp, sự cố chỉ còn là một cuộc gọi ngắn thay vì một phen loay hoay với số lạ.