Thông cống nghẹt Ninh Thuận trị cát lấp, cặn vôi đóng ống

Thủ phạm thứ nhất là cát theo gió. Khác với bùn hữu cơ có thể phân hủy hay rác có thể vớt ở miệng thu, cát chui vào cống thì nằm lì dưới đáy, nặng và trơ. Dải dân cư ven biển từ Ninh Chử qua Khánh Hải xuống Cà Ná cùng các tuyến phố hướng gió ở Phan Rang hứng nhiều nhất; sau vài mùa gió, lớp cát bồi có thể chiếm phân nửa lòng ống. Trị cát phải dùng tia áp lực cuốn ngược ra hố ga rồi múc bỏ, và nhà ở khu nhiều gió nên coi việc xối rửa vài năm một lượt là bảo trì bình thường như quét mái tôn.

Thủ phạm thứ hai lặng lẽ hơn: cặn vôi từ nước cứng. Nguồn nước vùng khô hạn thường nhiều khoáng, chảy qua đường ống ngày này qua tháng khác để lại lớp cặn trắng ngà bám vách, kết tầng cứng dần như đá non. Lòng ống hẹp lại từ từ nên gia chủ chỉ thấy nước rút chậm dần mà không có sự cố nào rõ rệt. Lớp cặn này không tan bằng nước xối thường, phải dùng đầu cắt chuyên dụng cạo bong từng mảng, và đây là ca mà thợ vãng lai thiếu đồ nghề hay làm nửa vời rồi thu đủ tiền.

Thủ phạm thứ ba mang mùi biển. Dãy quán hải sản phục vụ khách du lịch dọc Ninh Chử, Bình Sơn, Vĩnh Hy và các quán ăn quanh cảng cá xả xuống cống hỗn hợp khó chịu bậc nhất với đường ống: mỡ nóng đông lại khi nguội, cộng vảy cá, vụn vỏ tôm cua mắc vào lớp mỡ ấy thành khối kết dính chặt. Cao điểm hè lượng xả tăng vọt, cống tắc đúng tuần đông khách. Đầu cắt cạo vách kèm hộp tách mỡ dưới bồn rửa và lịch vệ sinh trước mùa du lịch là bộ giải pháp trọn vẹn cho nhóm này.

Thủ phạm thứ tư theo mùa mưa ngắn mà dữ. Ninh Thuận mưa ít nhưng khi mưa thì dồn dập vào vài tháng cuối năm; nước từ đồi dốc Ninh Sơn, Bác Ái và các triền cát cao cuốn đất đá tràn về khu dân cư dưới thấp, miệng thu và hố ga hứng trọn. Cả năm cống sống chung với cát khô, đến mùa mưa nhận thêm bùn ướt là quá tải. Lịch nạo hố ga nên xếp vào khoảng trước mùa mưa, tức quãng cuối quý ba, để đường thoát còn chỗ đón nước.

Cuối cùng là nhóm hạ tầng dùng chung: ống trục các dãy trọ công nhân quanh khu công nghiệp Du Long, Phước Nam, các cụm nhà ở nhân công điện gió, điện mặt trời và khu lưu trú thời vụ quanh cảng cá. Nhiều phòng xả chung một ống nhỏ, tóc và rác vụn tích dần, điểm tắc nằm sâu giữa tuyến, xử lẻ từng phòng không ăn thua. Thiết bị lò xo dây dài lồng tới nơi cộng lịch thông trục định kỳ ngoài giờ là cách làm đúng cho chủ trọ.

Với các cơ sở quanh cảng cá Cà Ná, Đông Hải, Mỹ Tân, đường cống là một phần của dây chuyền sản xuất. Nước rửa nguyên liệu mang vảy cá, vụn vỏ tôm cua và mỡ cá xuống ống mỗi ngày, chính vụ cá nam lượng xả tăng vọt; cống nghẹt giữa vụ nghĩa là sân chế biến ứ đọng, hàng chậm và mùi bốc quanh khu. Lịch vệ sinh nên bám theo mùa cá: làm kỹ một lượt trước vụ, kiểm nhanh giữa vụ, và kíp thợ xếp giờ theo khung ghe chưa về để không vướng sản xuất.

Với dãy quán hải sản, nhà hàng khu du lịch Ninh Chử, Bình Sơn, Vĩnh Hy, kẻ thù số một là mỡ đông kết vảy cá và mùa cao điểm là phép thử. Hè và các kỳ nghỉ lễ, lượng khách gấp nhiều lần kéo lượng xả xuống ống tăng theo, cống tắc đúng tuần đông nhất là mất cả doanh thu lẫn hình ảnh. Bộ ba giải pháp cho nhóm này: cạo sạch lớp bám cũ trước mùa khách, hộp tách mỡ chặn nguồn mới, và lưu số kíp thợ trực đêm vì sự cố mùa du lịch không đợi giờ hành chính.

Với khu dân cư, hai việc đáng đồng tiền nhất ở xứ gió này là xối cát định kỳ và nạo hố ga trước mùa mưa. Cát theo gió vào cống quanh năm không cách gì cấm được, chỉ có thể dọn định kỳ vài năm một lượt như một khoản bảo trì bình thường của nhà cửa; còn hố ga sạch trước những trận mưa dồn dập cuối năm là tấm bảo hiểm rẻ nhất chống cảnh sân ngập. Nhà lâu năm dùng nước cứng nên soi thêm lòng ống một lần để biết cặn vôi đã dày đến đâu.

Ngoài ba nhóm trên, đội thợ thường xuyên xử các ca ống trục dãy trọ công nhân khu công nghiệp Du Long, Phước Nam, khu nhà ở nhân công các cụm điện gió, điện mặt trời, quán ăn dọc quốc lộ 1 và tuyến lên đèo Ngoạn Mục, cùng trường học, chợ, làng nghề gốm Bàu Trúc, dệt Mỹ Nghiệp mùa đón khách. Bảy khu vực của Ninh Thuận cũ đều có kíp phụ trách riêng, người đến làm là người thuộc nết cống địa bàn mình.

Mẹo thứ nhất dành riêng cho xứ gió: coi cát là một phần của cuộc sống và xử nó theo lịch. Không lưới chắn nào giữ được hết cát mịn, nên điều thực tế là giảm lượng vào bằng lưới chắn miệng thu ở hướng gió, và dọn lượng đã vào bằng một lượt xối rửa vài năm một lần. Nhà nào bỏ hẳn việc này, lớp cát bồi sẽ tự nhắc bằng một trận nước ứ vào đúng mùa mưa cuối năm.

Mẹo thứ hai cho nhà dùng nước cứng: để ý các tín hiệu nhỏ như vòi nước đóng cặn trắng nhanh, ấm đun bám vảy dày. Nước làm vậy với ấm đun thì cũng làm y hệt với đường ống thoát, chỉ là bạn không nhìn thấy. Vài năm soi lòng ống một lần để biết lớp cặn đã dày tới đâu; cạo cặn khi còn mỏng luôn nhanh và rẻ hơn để nó kết tầng thành đá non rồi mới xử.

Mẹo thứ ba cho hàng quán: chặn mỡ từ đầu nguồn thay vì giải quyết ở cuối ống. Hộp tách mỡ dưới bồn rửa giá không đáng bao nhiêu so với một buổi đóng cửa giữa mùa khách, vớt mỡ định kỳ mỗi tuần, gom vảy cá vụn vỏ vào thùng riêng trước khi tráng nước. Quán làm đủ các việc này thường chỉ cần gọi thợ mỗi năm một lần cho lượt vệ sinh tổng, thay vì gọi cấp cứu giữa tối đông khách.

Mẹo thứ tư là hiểu ranh giới và chọn thợ bằng ba câu hỏi: tắc ở đâu, trọn gói bao nhiêu, bảo hành thế nào. Thợ tử tế trả lời rành mạch cả ba trước khi thiết bị chạy. Ống trong khuôn viên nhà là phần dịch vụ xử được; tuyến cống công cộng ngoài đường thuộc đơn vị quản lý đô thị, thợ đàng hoàng dò xong sẽ nói thẳng tắc nằm phía nào. Và tuyệt đối đừng chữa cống bằng axit trôi nổi: đường ống dẫn nước thải bị hóa chất ăn hỏng mối nối là phải mở nền thay mới, trong khi cát và cặn vôi gần như miễn nhiễm với mọi loại bột thông.

Mẹo cuối cùng: lưu số 0923.555.530 trước khi cần đến nó. Cống không chọn lúc thuận tiện để gặp sự cố, nó nhắm trận mưa đêm cuối năm, buổi tối quán chật khách, tuần cảng vào chính vụ. Có sẵn số của đội thợ quen địa bàn từ Phan Rang ra Vĩnh Hy, xuống Cà Ná hay lên tận Bác Ái, sự cố chỉ còn là một cuộc gọi ngắn thay vì một phen loay hoay với số lạ.