Nạo vét hố ga Bắc Tân Uyên, lấy lại chỗ chứa cả tuyến

Điều đầu tiên cần nói rõ là cái hố đó làm nhiệm vụ gì, vì rất nhiều người chỉ biết đó là tấm đan bê tông ngoài sân. Hố ga là điểm lắng trung chuyển của cả tuyến thoát nước quanh nhà.

Nước từ bếp, khu giặt, nhà tắm và nước mưa trên sân dồn về đây. Phần nặng như cát, đất, vụn hữu cơ chìm xuống đáy, phần nước tương đối trong mới chảy tiếp ra hố thấm hoặc ra rãnh vườn. Nói cách khác, cái hố cố ý giữ rác lại giùm đường ống.

Nó chỉ làm được việc đó khi còn thể tích rỗng, mà thể tích rỗng thì mất dần qua từng mùa mưa. Thứ hai là đất. Vườn cây có múi trong vùng thường lên liếp, mặt liếp tơi và luôn được xới nên trận mưa nào cũng cuốn một ít đất mặt vào miệng thu nước.

Đất đó xuống hố thì nằm lại luôn, mỗi năm một lớp mỏng, mười năm thành lớp dày cả gang tay. Nhiều khu ở đây còn có tầng đất chặt nằm dưới lớp mặt tơi. Nước xuống tới đó thì đi ngang chứ không đi xuống, nên phần lắng trong hố cũng không tiêu bớt đi đâu được.

Thứ ba là lá và rác vườn. Sân nhà vườn có mít, xoài, bưởi, có khi cả hàng cao su chạy sát bờ rào. Tới mùa rụng thì lá phủ kín mặt sân và trận mưa đầu tiên cuốn hết xuống miệng thu.

Lá mục trong hố phân hủy chậm, kết thành mảng rồi chìm dần, trộn với cát thành một lớp bùn dẻo bám chặt đáy. Nó khác hẳn thứ bùn loãng mà bạn hình dung. Vì vậy dội nước hay chọc gậy xuống không ăn thua, phải hút bớt nước rồi nạo bằng gàu mới lấy lên được.

Thứ tư là chuyện cái nắp. Rất nhiều nhà sau vài năm thì đổ bê tông sân, lát gạch tàu hoặc dựng thêm mái che, và tấm đan nằm gọn dưới lớp mới đó lúc nào không hay. Có nhà còn kê chậu kiểng hoặc dựng chuồng gà đè lên.

Hố bị bịt kín thì không ai mở ra nhìn được nữa, mà không nhìn thì không biết bùn đã dâng tới đâu. Tới lúc phát hiện thường là lúc nước tràn ngược ra sân hoặc mùi bốc lên nặng. Lúc làm sân nên chừa một tấm đan nhấc lên được, việc nhỏ mà đỡ tốn về sau.

Thứ năm là chuyện đấu chung nước mưa với nước sinh hoạt, kiểu làm gần như mặc định ở nhà vườn. Máng xối trên mái và rãnh quanh sân đều dẫn thẳng vào cái hố vẫn nhận nước bếp và nước giặt, vì đào thêm một tuyến riêng thì tốn mà chẳng ai thấy cần.

Ngày thường không sao, nhưng một trận mưa lớn dội xuống thì lượng nước vào hố tăng đột ngột. Dòng chảy mạnh khuấy tung lớp lắng dưới đáy và đẩy một phần sang hố thấm phía sau. Hố ga vì thế trông có vẻ vơi đi, còn hố thấm thì bị bịt sớm hơn tuổi thật của nó vài năm.

Nhóm nhiều việc nhất là trại chăn nuôi và cơ sở sơ chế nông sản phía Hiếu Liêm, Lạc An, Tân Định. Nhóm này có khu rửa, có nước sơ chế, và hệ thống thường gồm nhiều hố lắng nối tiếp chứ không chỉ một hố ga rồi ra hố thấm.

Cách theo dõi hợp lý là đánh số các hố rồi ghi lại chiều dày bùn ở từng hố sau mỗi lần nạo, chỉ cần một tờ giấy dán trong kho. Sau hai lần là biết hố nào đầy nhanh nhất, từ đó nạo đúng hố cần nạo thay vì làm cả tuyến mỗi lần, vừa gọn công vừa đỡ phần vận chuyển.

Nhóm đông về số lượng là hộ dân trong vườn, và cũng là nhóm gần như không theo dõi gì. Hố ga thường chỉ có một cái, nằm ở góc sân hoặc sau bếp, hứng chung cả nước sinh hoạt lẫn nước mưa trên sân.

Việc nên làm rất nhẹ: mở nắp nhìn một lần vào cuối mùa khô. Thấy mực bùn còn cách miệng ống ra hơn một gang thì để đó, thấy sát rồi thì đặt lịch trước khi mưa xuống. Nhân tiện lúc mở thì đánh dấu vị trí nắp bằng viên đá hay cọc sơn, vì cỏ ở đây mọc rất nhanh.

Nhóm thứ ba là nhà nằm trên dải đất thấp dọc sông Bé phía Thường Tân và Lạc An. Đặc điểm chung là mùa mưa mở nắp lúc nào cũng thấy nước cao, và bạn hay kết luận hố đã đầy trong khi lớp bùn thật ra chưa dày lắm.

Nguyên nhân là mực nước ngầm dâng lên làm hố mất chỗ thoát chứ không phải bùn chiếm chỗ. Với nhóm này việc nạo nên làm dứt điểm vào cuối mùa khô, để hố bước vào mùa mưa với thể tích còn nguyên. Nên tính thêm chuyện nâng cổ hố cao hơn mặt sân cho nước mặt khỏi chảy ngược vào.

Nhóm cuối là dãy phòng cho thuê quanh khu công nghiệp Đất Cuốc. Cả dãy dùng chung một tuyến thoát và thường chỉ một hố ga cuối tuyến, tải dồn vào sáng sớm với chiều tối, thêm giấy và rác sinh hoạt bị bỏ xuống cống sàn.

Hố chung có một điểm khó riêng: nó là của chung nên không ai thấy mình phải lo, tới lúc nước trào ra lối đi thì mới có người báo chủ trọ. Cách chạy được nhất là chủ dãy trọ đặt một mốc cố định trong năm, đặt lưới chắn ở từng cống sàn và dán bảng nhắc người thuê.

Câu hỏi đầu tiên nên là họ đo lớp bùn bằng cách nào trước khi báo. Nhìn từ trên miệng hố xuống chỉ thấy mặt nước, mà mặt nước thì hố nào cũng na ná nhau.

Bên làm nghiêm sẽ thả cây đo xuống chạm đáy để biết độ sâu thật, so với mực bùn để ra chiều dày lớp lắng, rồi nói con số đó cho bạn nghe. Bên chỉ liếc một cái rồi phán ngay một mức thì hoặc là hét cao cho chắc ăn, hoặc là báo thấp để nhận việc rồi tới lúc làm mới kể thêm phát sinh.

Câu thứ hai là an toàn, và đây là câu quan trọng nhất trong cả danh sách. Hố ga sâu là không gian kín, dưới đáy tích khí sinh ra từ quá trình phân hủy và lượng ôxy thì thiếu. Người xuống mà không chuẩn bị gì có thể mất sức rất nhanh, thậm chí trước khi kịp kêu lên.

Đội làm đúng sẽ thổi khí xuống hố một lúc trước khi cho người xuống, cột dây, và luôn giữ một người đứng trên canh miệng suốt thời gian dưới đó có người. Thấy ai nhảy xuống ngay khi vừa mở nắp thì nên yêu cầu dừng lại, kể cả khi họ nói đã quen làm như vậy nhiều năm.

Câu thứ ba là bùn lấy lên sẽ đi đâu. Phần nạo được không phải đất sạch mà là hỗn hợp cát, lá mục và cặn hữu cơ đã phân hủy dở, tức là một dạng nước thải đặc.

Vùng này nhà nào cũng có giếng khoan, vườn nào cũng có mương tưới, và cả hai đều nối với nhau qua tầng đất bên dưới. Đổ bùn ra góc vườn cho gần thì tiện thật, nhưng nó ngấm ngay vào chỗ nhà đang trồng cây và đang lấy nước ăn. Hỏi thẳng câu này ngay lúc gọi điện.

Câu thứ tư là họ trả lại hiện trạng ra sao. Một ca nạo hố bày ra khá nhiều thứ: nắp dựng bên cạnh, bùn kéo lên đặt tạm, nước rửa chảy lênh láng một góc sân.

Việc hoàn trả gồm đậy nắp đúng khớp, dọn hết phần bùn rơi vãi, rửa lại mặt sân quanh miệng hố và trả rào chắn về xe. Nếu phải cắt gạch hay đục bê tông để tới được nắp thì phải nói trước sẽ trả lại bằng cách nào. Nhiều tranh cãi sau khi xong việc nằm đúng ở mấy mét vuông sân bên trên.

Câu cuối là thời điểm. Nên làm vào cuối mùa khô, lúc mực nước trong hố thấp, đường vườn còn cứng cho xe vào gần và hố bước vào mùa mưa với thể tích còn nguyên. Đợi tới giữa mùa mưa thì ca nào cũng cực hơn mà kết quả lại kém hơn.

Nguyên tắc của đội gói trong bốn nhịp: xem tận nơi, đo và báo khối lượng, thống nhất con số rồi mới làm, bạn kiểm tra ưng thuận rồi mới thu tiền. Muốn hỏi kỹ cho hố nhà mình thì bấm 0923.555.530, nói giúp hố sâu chừng nào và nắp còn mở lên được không.